Kush është Mira Murati? Inxhinierja shqiptare që ndihmoi në krijimin e ChatGPT, tani po sfidon botën me kompaninë e saj

Prishtinë, 7 tetor 2025

Mira Murati është një nga sipërmarrëset më të njohura në Silicon Valley.

Ish-drejtoresha kryesore e teknologjisë nga OpenAI, e cila u largua për të lansuar startup-in e saj të Al vitin e kaluar, sapo festoi një moment të rëndësishëm: kompania e saj, Thinking Machines Lab, sapo lansoi produktin e saj të parë këtë javë , të quajtur Tinker.

Në vend që të jetë një tjetër chatbot me Al gjeneruese si ChatGPT, Tinker është projektuar për të ndihmuar studiuesit dhe zhvilluesit të përsosin modelet e Al pa pasur nevojë të menaxhojnë infrastrukturë masive kompjuterike.

Lansimi përfaqëson produktin e parë komercial nga Thinking Machines, e cila mblodhi një rekord prej 2 miliardë dollarësh në financim fillestar me një vlerësim prej 12 miliardë dollarësh.

Murati, inxhinierja shqiptare 36-vjeçare e shndërruar në drejtuese ekzekutive, është shfaqur si një figurë përcaktuese në bumin e Inteligjencës Artificiale.

Udhëtimi i saj nga një studente e inxhinierisë mekanike në drejtoreshën kryesore të teknologjisë që ndihmoi në krijimin e ChatGPT ilustron transformimin e shpejtë si të teknologjisë së Inteligjencës Artificiale, ashtu edhe të karrierës së atyre që e ndërtuan atë.

Kohët e fundit, aftësia e saj për t’i rezistuar përpjekjeve agresive të rekrutimit të Mark Zuckerberg – duke përfshirë ofertat e raportuara prej miliarda dollarësh për të blerë kompaninë e saj dhe për të përvetësuar talentin e saj – ka forcuar reputacionin e saj si një lidere e gatshme të hartojë kursin në një industri të dominuar nga gjigantët e teknologjisë.

Nga Shqipëria në skenën botërore

E lindur më 16 dhjetor 1988, në Vlorë të Shqipërisë, gjatë viteve të fundit të regjimit totalitar të vendit, jeta e hershme e Muratit u ndikua nga trazirat politike dhe pasiguria ekonomike.

Prindërit e saj, të dy mësues të shkollës së mesme që jepnin letërsi , e inkurajuan në ndjekjet e saj akademike, por Murati i tha drejtorit të teknologjisë së lartë të Microsoft, Kevin Scott, në vitin 2023 se ajo kishte një “interes organik ndaj matematikës dhe shkencës”, ku shkëlqeu në olimpiada dhe gara gjatë gjithë shkollimit të saj.

Në moshën 16 vjeç, Murati fitoi një bursë nga United World Colleges—një program që bashkon studentë nga mbi 80 vende për të promovuar mirëkuptimin ndërkulturor dhe përgjegjësinë sociale—për të studiuar në Pearson College në Vancouver Island në British Columbia.

Por pasi u diplomua nga Pearson në vitin 2005, Murati ndoqi një rrugë të pazakontë akademike që do të rezultonte parashikuese për karrierën e saj të mëvonshme.

Ajo u regjistrua në një program me dy diploma , duke përfunduar një diplomë Bachelor të Arteve në Matematikë nga Kolegji Colby në vitin 2011 dhe një diplomë Bachelor të Inxhinierisë në Inxhinieri Mekanike nga Shkolla e Inxhinierisë Thayer e Kolegjit Dartmouth në vitin 2012.

Ky kombinim i arteve liberale dhe disiplinave inxhinierike i dha asaj si aftësi të të menduarit analitik ashtu edhe ekspertizë teknike, të cilat do të ishin të dobishme në rolet e saj të mëvonshme në Silicon Valley.

Udhëtimi profesional i Muratit filloi me një stazh veror si analiste në Goldman Sachs në Tokio në vitin 2011, i ndjekur nga një periudhë e shkurtër si Inxhiniere e Koncepteve të Avancuara në Zodiac Aerospace nga viti 2012 deri në vitin 2013.

Ajo iu bashkua Tesla-s po atë vit si menaxhere e lartë produkti për programin Model X , duke kontribuar në zhvillimin e projektit SUV të Tesla-s.

Në vitin 2016, ajo u bashkua me Leap Motion, një startup të realitetit të shtuar, si zëvendëspresidente e produktit dhe inxhinierisë.

Gjatë qëndrimit të saj dyvjeçar, ajo u përqendrua në avancimin e teknologjisë së ndërveprimit njeri-kompjuter, duke ndihmuar në formësimin e ofertave të produkteve të kompanisë dhe strategjisë së tregut.

Ky rol e pozicionoi atë në mënyrë të përkryer për fazën tjetër të karrierës së saj në zhvillimin e Inteligjencës Artificiale.

Vitet në OpenAI

Murati iu bashkua OpenAI në qershor 2018 , si nënkryetare e Inteligjencës Artificiale të Aplikuar dhe Partneriteteve, gjatë një periudhe vendimtare për organizatën, shkruajnë mediat e huaja.

Ajo u ngjit shpejt në gradë, duke u bërë nënkryetare e lartë e kërkimit, produktit dhe partneriteteve në vitin 2020, përpara se të promovohej në drejtoreshë të teknologjisë në vitin 2022.

Si Drejtoreshë Teknologjike, Murati mbikëqyri zhvillimin e disa prej teknologjive më transformuese të Inteligjencës Artificiale të epokës moderne.

Ajo udhëhoqi ekipet që punonin në ChatGPT, DALL-E, Codex dhe Sora – produkte që ndryshuan rrënjësisht mënyrën se si publiku ndërvepron me Inteligjencën Artificiale.

Lidershipi i saj luajti një rol të rëndësishëm në shndërrimin e OpenAI nga një organizatë kërkimore në një nga kompanitë më të rëndësishme të inteligjencës Artificiale në botë.

Në nëntor të vitit 2023, Murati e gjeti veten për pak kohë në qendër të dramës në Silicon Valley kur u emërua CEO e përkohshme pas shkarkimit të papritur të Sam Altman nga bordi i OpenAI.

Megjithëse mandati i saj zgjati vetëm tre ditë para se të zëvendësohej nga Emmett Shear, i cili më pas u largua kur Altman u rikthye në detyrë , kjo përfundoi të ishte hera e parë që shumë njerëz dëgjuan emrin “Mira Murati”.

Njohja dhe polemika

Ndikimi i Muratit është tani i njohur në të gjithë industrinë e teknologjisë.

Ajo u rendit e 57-ta në listën e Fortune të “100 Grave më të Fuqishme në Biznes të vitit 2023” dhe u përfshi në 100 Njerëzit më me Ndikim në Al të Time në vitin 2024.

Në qershor 2024, Kolegji Dartmouth i dha asaj një diplomë nderi Doktor i Shkencave, duke njohur kontributet e saj në Inteligjencën Artificiale, teknologjinë dhe inxhinierinë.

Megjithatë, qëndrimi i Muratit në OpenAI nuk kaloi pa polemika.

Në një fjalim në Shkollën e Inxhinierisë Thayer të Dartmouth, Murati bëri komente rreth ndikimit të Al në vendet e punës krijuese që shkaktuan reagime të forta.

“Disa vende pune ndoshta do të zhduken, por ndoshta nuk duhet të kishin qenë aty që në fillim”, tha ajo.

Kritikët, përfshirë edhe nga vetë trupi studentor i Dartmouth , e akuzuan atë se nuk i kushtonte vëmendje shqetësimeve të artistëve dhe shkrimtarëve, jetesa e të cilëve kërcënohet nga automatizimi i Al.

Pavarësisht polemikave, Murati ka mbështetur vazhdimisht zhvillimin e përgjegjshëm të Al dhe rregullimin qeveritar.

Në një intervistë të vitit 2023 me revistën Time , ajo tha: “Është e rëndësishme që OpenAI dhe kompani si e jona ta sjellin këtë në ndërgjegjen publike në një mënyrë të kontrolluar dhe të përgjegjshme. Por ne jemi një grup i vogël njerëzish dhe na duhet shumë më tepër kontribut në këtë sistem dhe shumë më tepër kontribut që shkon përtej teknologjive – padyshim rregullatorët dhe qeveritë dhe të gjithë të tjerët.”