Koha e ujit falas në veri të Kosovës po mbaron pas gati tre dekadash

Mitrovicë Veriore, 18 qershor 2026 08:58
Për gati tre dekada, uji në katër komuna me shumicë serbe në veri të Kosovës është përdorur pa pagesë. Tani kësaj praktike të gjatë po i vjen fundi.
Pritet që banorët e Mitrovicës së Veriut, Zveçanit, Zubin Potokut dhe Leposaviqit të hyjnë në sistemin e rregullt të pagesave për herë të parë gjatë vitit. Kjo do të shënojë një moment të rëndësishëm për shërbimin, i cili për vite me radhë ka vepruar jashtë rregullave normale të pagesave, duke krijuar rreth 20 milionë euro në kërkesa të papaguara, sipas të dhënave nga Kompania Rajonale e Ujësjellësit të Mitrovicës.
Megjithatë, pyetja është se çfarë do të ndodhë me borxhin që është grumbulluar gjatë viteve.
Që nga fundi i luftës në vitin 1999, banorët e katër komunave janë furnizuar me ujë nga Kompania Rajonale e Ujësjellësit të Mitrovicës, por pa ndonjë mekanizëm faturimi. Sipas të dhënave të kompanisë, në të cilat Radio Evropa e Lirë kishte qasje, vetëm nga viti 2016 deri në vitin 2025, vlera e ujit të konsumuar arriti mesatarisht rreth 900,000 euro në vit, ndërsa në disa periudha i kaloi një milion euro.
Shpjegimi për këtë situatë nuk lidhet vetëm me një faktor. Pas konflikteve të luftës, veriu i Kosovës – i banuar kryesisht nga anëtarë të komunitetit serb – funksionoi për vite me radhë me struktura dhe lidhje më të forta me institucionet serbe sesa me Kosovën. Edhe pse furnizimi u sigurua nga Kompania Rajonale e Ujësjellësit të Mitrovicës, mungesa e kontrollit efektiv në terren dhe funksionimi i paplotë institucional çuan në faktin se një sistem i rregullt faturimi dhe mbledhjeje nuk u krijua kurrë. Në vend që të paguhen nga qytetarët, kostot mbulohen nga buxheti publik përmes subvencioneve.
Në fillim të vitit të kaluar, Kompania Rajonale e Ujësjellësit e Mitrovicës nënshkroi një marrëveshje me kryetarët e atëhershëm të katër komunave veriore për fillimin e procesit të llogaritjes dhe faturimit të ujit.
Sipas të dhënave të Autoritetit Rregullator për Shërbimet e Ujit, llogaritja fillimisht ishte planifikuar të fillonte në tre muajt e parë të këtij viti. Megjithatë, vetëm Kompania Rajonale e Ujësjellësit e Mitrovicës ka konfirmuar se procesi është vonuar dhe pritet të fillojë në fund të vitit 2026. Arsyeja kryesore lidhet me mungesën e stafit dhe organizimin e shërbimit në terren. “Kompania shpalli tendera për të cilët aplikuan 500 persona. U punësuan 44 qytetarë me kombësi serbe, të cilët tashmë janë në proces të integrimit në sistemin teknik, komercial dhe financiar”, sipas përgjigjes së kompanisë për Radion Evropa e Lirë.
Pas kësaj faze, u njoftua se do të fillojë regjistrimi i konsumatorëve, një fushatë informuese dhe instalimi i matësve të ujit. Autoriteti Rregullator për Shërbimet e Ujit ka përcaktuar tashmë tarifat që do të aplikohen edhe në veri: 0.53 euro për metër kub për familjet dhe 0.69 euro për konsumatorët komercialë dhe institucionalë, pa TVSH.
Sipas të dhënave të organit rregullator, këto tarifa janë të njëjta për të gjithë zonën e mbuluar nga Kompania Rajonale e Ujit të Mitrovicës, e cila përfshin Mitrovicën Jugore, Skenderajin, Vushtrrinë dhe katër komuna veriore.
Disa banorë të Mitrovicave të Veriut, të anketuar nga Radio Evropa e Lirë, thonë se janë të gatshëm të paguajnë faturat e tyre, por kërkojnë qartësi dhe informacion. “Është normale të paguash. Në çdo vend normal, faturat duhet të paguhen”, thotë Andrija Todoroviq. Ai shton se është i vetëdijshëm se faturat do të lëshohen nga Kosova, duke kujtuar se paguan për energjinë elektrike përmes kompanisë serbe Elektrosever, e cila ka licencë për të vepruar në Kosovë. “Ne gjithashtu kemi karta identiteti të Kosovës, kështu që është normale të paguhen edhe faturat”, shton Todoroviq. Edhe fqinja e tij Olga Nikolić thotë se ka ardhur koha për të ndryshuar praktikën. “Është koha të fillojmë të paguajmë”, thotë ajo.
Afrim Lajqi thotë se kjo pjesë e Kosovës ka funksionuar jashtë rregullave të sistemit të Kosovës për një kohë shumë të gjatë. Sipas tij, përfshirja në sistemin e faturimit sjell barazi dhe përmirësim të shërbimeve. “Përfitimet do të jenë të ndërsjella, pasi pritet që pagesa të sjellë shërbime më cilësore për qytetarët, por edhe t’i vendosë ata në një pozitë të barabartë me pjesën tjetër të vendit. Në këtë mënyrë, ata nuk do të trajtohen më ndryshe në aspektin e shërbimeve publike, por njësoj si qytetarët e Mitrovica Jugore dhe të gjithë Kosovës”, tha Lajqi.
Skender Bublaku vlerëson se të ardhurat e reja do ta forcojnë financiarisht Kompaninë Rajonale të Ujësjellësit të Mitrovicave, duke mundësuar investime në infrastrukturë, duke zgjeruar shërbimet dhe duke përmirësuar furnizimin me ujë në zonat që ende kanë qasje të kufizuar.
Sipas të dhënave të Kompanisë Rajonale të Ujësjellësit të Mitrovicës, nga viti 2016 deri në vitin 2025, Qeveria e Kosovës e subvencionoi këtë shërbim me rreth 5.2 milionë euro.
Analisti politik i Institutit për Studime të Avancuara – GAP, Bekim Saljhu, thotë se subvencionimi i ujit mund të jetë parë si një masë për të garantuar furnizimin dhe stabilitetin, por, sipas tij, ai model nuk duhej të kishte zgjatur kaq shumë, pasi krijonte standarde të dyfishta. “Mesazhi për paguesit e rregullt ishte demotivues dhe dëmtonte kulturën e pagesave”, tha Salihu.