Rrjeti rus, Kisha Ortodokse Serbe dhe narrativa anti-BE: Studimi i Qendrës Dixhitale Forenzike (DFC) mbi kërcënimin ndaj procesit zgjedhor në Mal të Zi

Prishtinë, 11 qershor 2026 08:58

Mali i Zi hyn në zgjedhjet parlamentare në vitin 2027 me një reformë zgjedhore të papërfunduar dhe me cenueshmëri serioze ndaj ndërhyrjeve të huaja, ndërsa ekziston një rrezik real që rrjetet e lidhura me Kremlinin, duke përdorur modele të ngjashme operimi si në Moldavi dhe vende të tjera evropiane, do të përpiqen të ndikojnë në procesin zgjedhor përmes narrativave anti-BE, përçarjeve sociale dhe mbështetjes për aktorët pro-rusë dhe pro-serbë – paralajmëron Qendra Dixhitale Forenzike (DFC).

Organizata studioi “Zgjedhjet Nën Zmadhues: Kërcënime për Procesin Zgjedhor në Mal të Zi” e përshkruan Kishën Ortodokse Serbe si një faktor me kapacitet të konsiderueshëm mobilizimi, veprimi i së cilës mund të tejkalojë kornizën fetare dhe të hyjë në zonën e mobilizimit kombëtar dhe politik.

Lista e votuesve dhe e të drejtave të votimit të diasporës është një faktor potencial në destabilizimin e vitit 2027 zgjedhjet.

Studimi pohon se pjesa e votuesve të regjistruar në regjistrin e popullsisë është rreth 88 përqind dhe se koalicioni qeverisës po e përdor këtë fakt si argument për rishikimin e Ligjit për Vendin e Deportimit, “efekti aktual i të cilit do të ishte fshirja e diasporës nga regjistrat e votuesve”.

“Një veprim i tillë mund të çojë në ndryshime drastike në strukturën zgjedhore, veçanërisht nëse një grupi i jepet njëkohësisht shtetësia dhe e drejta e votës, ndërsa tjetrit i hiqet ajo”, paralajmëron ai.

Theksohet se të gjitha ndryshimet në legjislacionin zgjedhor dënohen me konsensus ose me shumicë prej dy të tretash, dhe të gjitha librat e shenjtë i garantojnë diasporës të drejtën e votës.

Studimi argumenton se reforma zgjedhore e papërfunduar është një pikë hyrjeje e mundshme për ndërhyrje të huaja në Mal të Zi dhe një burim potencial paqëndrueshmërie dhe se Komiteti parlamentar i Reformës Zgjedhore i formatit 2023 nuk është i zënë. U miratuan vetëm ndryshimet në Ligjin për Financimin e Partive Politike dhe Fushatat Zgjedhore dhe Ligjin për Mbrojtjen e Votuesve dhe Votuesve, të cilat prezantuan konceptin e mbajtjes së zgjedhjeve lokale në një ditë, me datën e planifikuar 13 qershor 2027.

Komiteti është gjithashtu përgjegjës për përgatitjen projektligje dhe lista votuesish, regjistrimi i vendbanimit dhe vendbanimit, por nuk e përcaktoi dezinformimin dhe ndërhyrjen e huaj si subjekt pune, sipas DFC-së.

“Ambasadori” dhe viktimizimi i serbëve

Studimi u krye për t’ju kujtuar ciklin 2016-2023 në Mal të Zi. i shënuar nga ndërhyrjet e huaja, dhe se fushatat e dezinformimit nga përfaqësuesit ruso-serbë dhe fushatat e infiltrimit kanë trazuar opinionin publik në periudhën para dhe pas zgjedhjeve.

“Periudha para zgjedhjeve parlamentare të vitit 2023 dominohet nga një narrativë e viktimizimit të popullit serb në Mal të Zi”, thotë DFC-ja.

Ata kujtojnë se Zyra Amerikane e Drejtorit të Inteligjencës Kombëtare (ODNI) publikoi Raportin Vjetor mbi Rreziqet e Sigurisë së Globalizimit, dhe se në seksionin mbi Ballkanin Perëndimor thuhet se Rusia përdor strukturat shtetërore dhe të lidhura me to për fushata që synojnë pengimin e NATO-s dhe BE-së, ndërkohë që promovon narrativa rreth viktimizimit të serbëve në BiH, Mal të Zi dhe Serbi.

“Narativa rreth ‘ambasadoristanit’ – koncepti që ambasadat perëndimore nuk lejojnë serbët të hyjnë në Qeverinë e 44-të, u promovua nga Milan Knezheviq, presidenti i Partisë Demokratike Popullore (DNP) në maj 2023”, thuhet në studim.

U vlerësua se me narrativën e diskriminimit ndaj serbëve kombëtarë dhe etnikë, aktorët pro-serbë shtetërorë dhe jo-shtetërorë krijojnë kushte për kandidimin e temave që polarizojnë shoqërinë.

“Në këtë kuptim, temat e futjes së gjuhës serbe në Kushtetutë si gjuhë zyrtare dhe flamurit kombëtar trengjyrësh mund të polarizojnë publikun. Gjithashtu, këmbëngulja në këto tema në mjedisin parazgjedhor do t’i lejonte regjimit në Beograd të ndikonte më lehtë në proceset demokratike në vend”, paralajmëron KPD.

Kisha Ortodokse Serbe aktive në periudha tensioni

Sipas studimit, praktika e kaluar tregon se Kisha Ortodokse Serbe ishte aktive në periudha tensionesh të larta socio-politike, duke përfshirë proceset zgjedhore. Është veçanërisht domethënëse që, siç u tha, Kisha Ortodokse Serbe përdor vazhdimisht një narrativë rreth mbrojtjes së vlerave tradicionale, fesë, njerëzve dhe vendeve të shenjta, veçanërisht në prag të ngjarjeve të rëndësishme shoqërore dhe politike.

“Një model i tillë ishte i dukshëm edhe para zgjedhjeve lokale në Kotor dhe Podgoricë në shtator 2024. Pastaj, përmes një infrastrukture priftërore të vendosur gjerësisht, një mesazh me një përmbajtje të fortë identitare-politike u transmetua nga liturgjitë dhe tubimet publike”, thotë KFSH.

Në këtë mënyrë, shton ai, u krijua një mjedis i përshtatshëm për homogjenizimin politik të elektoratit, kryesisht në favor të opsioneve politike pro-serbe.

KFSH beson se rreziku shtesë i sigurisë rrjedh nga fakti se disa përfaqësues të lartë të Kishës Ortodokse Serbe treguan gatishmëri për t’u bërë drejtpërdrejt ose tërthorazi të disponueshëm për aktorët politikë, programet e të cilëve korrespondojnë me interesat gjeopolitike kombëtare serbe dhe ruse në rajon.

“Në kontekstin e zgjedhjeve parlamentare të vitit 2027, aktivitetet kulturore-fetare dhe simbolike të promovuara nga Kisha Ortodokse Serbe, veçanërisht ato që lidhen me iniciativën për të restauruar Kapelën Votive në Lovćen, janë të një rëndësie të veçantë”, thotë studimi.

Theksohet se aktivitete të tilla nuk duhen parë ekskluzivisht si çështje identiteti fetar ose kulturor, por edhe si një instrument i mundshëm i përgatitjes strategjike të terrenit për intensifikimin e tensioneve sociale.

“Manifestime si përkujtimi i 100 vjetorit të restaurimit të kapelës së Njegoshit krijojnë kushte narrative, simbolike dhe informative për intensifikimin e ndarjeve identitare dhe shkaktimin e mundshëm të krizave politike”, paralajmëron ajo.

Në skenarin më të pafavorshëm, vlerëson DFC, aktivitete të tilla mund të përdoren për të destabilizuar mjedisin parazgjedhor, për të delegjitimuar politikat pro-evropiane, për të ngadalësuar procesin e integrimit evropian dhe për të armiqësuar më tej shoqërinë malazeze.

Sinergjia me strukturat ekstremiste

DFC paralajmëron se në Mal të Zi ekziston një infrastrukturë e zhvilluar për ndërhyrje të huaja në zgjedhje, e cila përbëhet nga aktorë politikë, organizata të krahut të djathtë pro-serb dhe rrjete në rrjetet sociale, dhe e cila tashmë ka treguar kapacitetin për destabilizim gjatë incidenteve në Zabjelo (konflikt me qytetarë të huaj në tetor të vitit të kaluar) dhe vendosja e një monumenti për komandantin çetnik Pavlo Gjurishiç në fshatin Beran të Gornje Zaostro.

Një rrezik i veçantë është sinergjia e strukturave ekstremiste dhe një pjese të Kishës Ortodokse Serbe, e cila mund të përfaqësojë një burim të rëndësishëm paqëndrueshmërie para zgjedhjeve të vitit 2027.

“Ndërhyrja e dukshme e Kremlinit në proceset zgjedhore në BE pas agresionit kundër Ukrainës dhe infrastruktura e fortë pro-ruse në Serbi tregojnë evolucionin e metodave pro-ruse të ndërhyrjes së huaj. Regjimi në Beograd mbetet një mbështetje e plotë për Moskën për marketingun e operacioneve malinje në rajonin e Ballkanit Perëndimor”, thuhet në studim.

Në kontekstin e zgjedhjeve malazeze, shtohet, interesat e Moskës dhe Beogradit janë të njëjta dhe qasja e Malit të Zi ndaj anëtarësimit në BE ka riaktivizuar narrativat e regjimit në Beograd rreth Malit të Zi si një shtet kriminal.

Thuhet se në vitin parazgjedhor, organizohen ngjarje që polarizojnë shoqërinë dhe e lënë axhendën e BE-së në plan të dytë, kështu që DNP inicioi tërheqjen e vendimit për njohjen e Kosovës në parlamentet lokale ku mban pushtetin.

Energjia bërthamore është një lloj i ri i aktivitetit hibrid rus

DFC deklaron se fakti që energjia bërthamore ruse dhe kompania shtetërore “Rosatom” nuk janë nën sanksione të drejtpërdrejta të BE-së i hap hapësirë ​​Moskës zyrtare për të ruajtur ose zgjeruar hapësirën e saj për veprim në vendet e afërta.

“Në modelin e vendosjes së ndikimit të huaj, energjia bërthamore përfaqëson një lloj të ri të veprimit hibrid rus. Projektet bërthamore krijojnë një varësi dhjetëvjeçare të shtetit marrës nga karburanti, teknologjia, trajnimi i personelit, mirëmbajtja, ekspertiza rregullatore, financimi dhe koordinimi politik rus”, thuhet në studim.

Një shembull është projekti hungarez “Pax II”, ku “Rosatom”-it iu dha mundësia të ndërtonte dy blloqe të reja bërthamore në të njëjtin vend, dhe bazuar në marrëveshjen ndërshtetërore midis Rusisë dhe Hungarisë nga janari 2014.

Në këtë kontekst, hapja e hapësirës për bashkëpunim bërthamor midis Rusisë dhe Serbisë duhet të shihet, sipas DFC-së.

Ata shtojnë se bashkëpunimi potencial midis Serbisë dhe Rusisë në energjinë bërthamore është tregues në kontekstin e daljes së kapitalit rus nga “Industria e Naftës së Serbisë” (NIS). Sanksionet amerikane ndaj NIS, të vendosura për shkak të pronësisë ruse – dhe në kontekstin e agresionit kundër Ukrainës – çuan në kërkesa për daljen e “Gazprom Neft” dhe “Gazprom” nga struktura e pronësisë. Në nëntor 2025, Qeveria e Serbisë njoftoi se SHBA-të po kërkojnë një ndryshim të plotë në pronësinë e aksionarëve rusë, domethënë daljen e pronësisë ruse nga NIS.

“Gjithashtu, DNP njoftoi se do t’i paraqesë Kuvendit një rezolutë për anulimin e njohjes së pavarësisë së Kosovës. Aktivitete të tilla të koordinuara u organizuan tashmë në vitin 2023, pas trazirave që ndodhën në veri të Kosovës”, kujtoi ai.

DFC tregon se revizionizmi historik dhe mohimi janë një faktor koheziv që lidh Kishën Ortodokse Serbe me strukturat e krahut të djathtë pro-ruse.

Ata besojnë se një rol vendimtar në konsolidimin e këtyre elementëve luan Mitropoliti Metodije i Budimlja-Nikshiqit, i cili, pasi u promovua në Mitropolit të Kishës Ortodokse Serbe në maj 2025, u bë figura kryesore që bashkon elementët ekstremë pro-rusë dhe pro-serbë.