Analiza e Qendrës për Forenzikë Digjitale: Mali i Zi si objektiv potencial dhe i supozuar i ndikimit rus

Prishtinë, 04 dhjetor 2025 08:37

Analiza e Qendrës për Forenzikë Digjitale zbulon modelin infrastruktural të veprimeve hibride ruse në Ballkanin Perëndimor, me fokus të veçantë te Serbia si nyjë rajonale për trajnime, logjistikë dhe propagandë.

Siç theksohet, analiza tregon se operacionet e përdorura kundër Moldavisë para zgjedhjeve të vitit 2025 përputhen metodologjikisht me modelet e vërejtura në vendet e rajonit, veçanërisht në fazat e rëndësishme për integrimin në BE dhe NATO. Vërehet se Mali i Zi, për shkak të fazës përfundimtare të integrimit në BE dhe zgjedhjeve të ardhshme të vitit 2027, mbetet një objektiv potencial i aktiviteteve të koordinuara hibride ruse.

Analiza e përcjellim integralisht:

“Veprimet hibride ruse në hapësirën e Evropës Lindore dhe Juglindore hyjnë në një fazë më agresive ku synohen paralelisht shtete në faza të ndryshme të integrimeve evropiane dhe evroatlantike. Moldavia sot është objektivi kryesor i këtij presioni, sepse kombinimi i sulmeve hibride ngadalëson kursin e saj evropian dhe krijon hapësirë për bllokim politik të përhershëm.

Në të njëjtën kohë, arrestimet e fundit në Serbi (të lidhura me rrjetet e përkrahësve rusë) tregojnë ambientin logjistik rajonal ku bashkohen infrastrukturat inteligjente, kriminale dhe propagandistike. Nga ky ambient shpërndahen burimet, njerëzit dhe narrativat drejt pikave të ndjeshme në rajon.

Aktivitetet hibride ruse në Moldavi para zgjedhjeve të shtatorit 2025 janë metodologjikisht identike me ato të vitit 2016 në Mal të Zi. Autoritetet e vendit zbuluan një komplot rus për destabilizimin e shtetit gjatë zgjedhjeve parlamentare më 28 shtator 2025. Policia moldave, në bashkëpunim me Shërbimin Informativ (SIS), zhvilloi më 22 shtator 2025 një operacion masiv me rreth 250 kontrollime në mbi 100 lokacione, përfshirë katër burgje.

Veprimi rezultoi me arrestimin e 74 personave, kryesisht të trajnuar në Serbi, me akuza për përgatitje trazirash masive dhe koordinim nga Rusia përmes strukturave kriminale. U sekuestruan armë, municion, pajisje trajnimi, shkopinj dhe pranga, pasaporta, para dhe dëshmi të tjera lidhur me udhëtimet dhe transaksionet financiare, ndërsa në Serbi u konfiskuan laptopë, telefona celularë dhe sisteme për detektimin e frekuencave radio. Qëllimi kryesor i operacionit para-inteligjent rus ishte nxitur trazira në rast se shumica pro-evropiane fitonte zgjedhjet.

Nyja kryesore për destabilizimin e Moldavisë ishte Serbia. Sipas hetimeve, shërbimet sekrete ruse krijuan pranë Loznicës një kamp për trajnime speciale për qytetarë moldavë dhe rumunë, nën mbulesën e një pelegrinazhi fetar. Instruktorët rusë dhe bjellorusë, të lidhur me GRU-në, rotacionoheshin çdo 30 ditë, duke mësuar taktika trazirash urbane, thyerjen e kordoneve policore dhe përdorimin e armëve. Organizatorët lokalë Lazar Popović dhe Sava Stevanović, ish-këshilltarë të ministrit serb Nenad Popović, siguronin mbështetje logjistike.

Taktikat e protestave të dhunshme dhe përdorimi i mjeteve speciale janë identike me ato të përshkruara në aktakuzën e Prokurorisë Speciale të Malit të Zi për rastin e njohur si grusht shteti i vitit 2016. Po ashtu, në rastin e Moldavisë në vitin 2025, si dhe në Mal të Zi në vitin 2016, u regjistrua aktiviteti i agjentëve rusë të GRU-së me qëllim destabilizimin e shtetit, duke nxitur trazira, financuar struktura kriminale dhe organizuar protesta të dhunshme. Në të dy rastet, Serbia shërbeu si nyjë qendrore për aktivitetet para-inteligjente të GRU-së.

Mes provave për aktivitetet e paligjshme të planifikuara në Mal të Zi janë fotografi, incizime, uniforma, pranimet e drejtpërdrejta dhe para të sekuestruara në vlerë prej 125 mijë eurosh, të konfirmuara nga autoritetet serbe.

Pa hyrë në epilogun gjyqësor të rastit të vitit 2016, faktet janë të padiskutueshme që tregojnë të njëjtën matrice veprimi të shërbimeve ruse në Moldavi. Përbashkët nuk është vetëm veprimi taktiko-operativ në terren, por edhe faza integruese në të cilën ndodheshin të dy shtetet. Mali i Zi në vitin 2016 ishte në prag të anëtarësimit në NATO, ndërsa zgjedhjet në Moldavi në vitin 2025 ishin vendimtare për integrimin e ardhshëm në BE. Mediat propagandistike nga rajoni dhe Mali i Zi minimizojnë rëndësinë e operacioneve ruse për të relativizuar ndikimin e saj malign.

Konfirmim shtesë i vazhdimësisë së veprimeve të operativëve të GRU-së nëpër Europë është rasti i Eduard Shishmakov, një nga të akuzuarit për grusht shteti, i cili u godit nga sanksionet e autoriteteve ukrainase në vitin 2024. Paketë sanksionesh përfshiu individë dhe entitete nga Federata Ruse që veprojnë kundër pavarësisë dhe integritetit territorial të Ukrainës. Numri i pasaportave të Shishmakov që u sanksionua përputhet me numrin e pasaportës false të emrit Eduard Shirokov, me të cilën ai hyri në Serbi para zgjedhjeve parlamentare në Mal të Zi në vitin 2016.

Moldavia – skenari për Malin e Zi dhe/ose Serbinë

Mali i Zi ndodhet në një kryqëzim shoqërore-politik. Dinamika e brendshme politike e polarizuar dhe institucionet e dobëta krijojnë perspektiva të ndryshme. Ndikimet e huaja maligno në sinergji me sistemin partitokratik ndikojnë që procesi i integrimit në BE dhe stabilizimi i situatës politike të mbetet një sfidë e vazhdueshme. Në këtë kontekst kompleks mund të analizohet skenari para dhe paszgjedhor për zgjedhjet parlamentare të vitit 2027.

Duke marrë parasysh veprimtarinë e shtuar dhe të sofistikuar të Rusisë, si dhe Serbinë si vektor të përhershëm të ndikimit të saj hibrid, Mali i Zi mbetet objektiv i ndërhyrjes së huaj. Metodologjikisht, që nga viti 2020 janë krijuar kushtet për një skenar të ngjashëm me atë moldav. Duke analizuar kontekstin e zgjedhjeve parlamentare të Moldavisë dhe aktorët që tentuan destabilizimin, paralele me Malin e Zi dhe rajonin janë evidente.

Modelet e identifikuara të veprimit, instrumentalizimi i subjekteve politike pro-ruse, infiltrimi i komuniteteve fetare në sferën politike, fushatat e fuqishme propagandistike përmes mediave pro-ruse dhe rrjeteve sociale, si dhe nxitja e ndarjeve shoqërore dhe etnike reflektojnë qartë në kontekstin malazez. Strategjikisht, qëllimi është dobësimi i kursit pro-evropian të shtetit, komprometimi i institucioneve dhe krijimi i një atmosfere politike të paqëndrueshme që favorizon interesat e Federatës Ruse. Nëse këto procese nuk identifikohen me kohë, Mali i Zi mund të bëhet objektivi tjetër i sulmeve hibride në Ballkanin Perëndimor, me implikime serioze për sigurinë dhe perspektivën evropiane.

Në zgjedhjet parlamentare të Moldavisë, klerikët e Kishës Ortodokse Moldave luajtën një rol kyç në përhapjen e propagandës anti-BE, instrumentalizuar nga Kremlini për të ndikuar në rezultatin. Organizoheshin udhëtime pelegrinazhi për grupin e klerikëve, duke hapur mbi 20 kanale Telegram për përhapjen e narrativave anti-BE, ku integrimet evropiane paraqiteshin si pjesë e një plani më të gjerë “gay Europe”.

Narrativa e përbashkët ishte lufta për vlerat tradicionale nën mbulesën e besimit dhe dashurisë ortodokse. Në kontekstin ballkanik, Kisha Ortodokse Serbe ka të njëjtën fuqi mobilizuese, duke e bërë një ndërmjetësues kryesor të ndikimit rus. KOS mbështeti hapur protestat pro-ruse në Podgoricë nga 2014 deri 2016. Narrativa për ruajtjen e vlerave tradicionale është konstante e kësaj organizate para dhe gjatë ngjarjeve të rëndësishme shoqërore-politike. Para zgjedhjeve lokale në Kotor dhe Podgoricë (shtator 2024), KOS përdori rrjetin e klerikëve për të nxjerrë në pah rolin kyç të besimit, popullit dhe shenjave fetare si hyrje në fushatën zgjedhore. Figurave kyçe të KOS u është dhënë funksioni për strukturat politike pro-serbe dhe pro-ruse, duke tentuar të ndikojnë direkt në rezultatin e zgjedhjeve.

Energjentët dhe operacionet hibride

Shtetet e Bashkuara vendosën sanksione ndaj Naftës së Industrisë Serbe (NIS) për pronësinë kryesore ruse (Gazprom Neft 50% dhe Gazprom 6.15%) për të kufizuar ndikimin rus dhe financimin e luftës në Ukrainë. Sanksionet hynë në fuqi më 9 tetor. Përveç rëndësisë ekonomike (80% e tregut serb të naftës), ato kanë rëndësi për ndikimin e Rusisë në Ballkanin Perëndimor.

Financimi i mediave pro-ruse dhe varësia energjetike nga Rusia kontribuojnë që operacionet hibride të Kremlinit të implementohen nga Serbia pa pengesa. Nëse Beogradi largon pronësinë ruse në sektorin energjetik, Kremlini do të përdorë kanale të tjera për të ruajtur ndikimin dhe pozicionet aktuale. Mbështetja zyrtare e Moskës për protestat civile dhe studentore pas rënies së mbulesës në Novi Sad dhe praninë e agjentëve FSB tregon qartë përkrahjen e Kremlinit.

Megjithatë, mbështetja e strukturave pro-ruse në protestat studentore tregon lojën e dyfishtë të Moskës. Pavarësisht narrativit zyrtar të Kremlinit për “revolucionin e ngjyrosur”, në protestat studentore në Serbi nga janari 2025 janë të pranishme struktura pro-ruse. Veteranët e luftës kanë futur simbolet ruse, përfshirë Flamurin e Ushtrisë Ortodokse dhe simbolin e betejës së Kulikovos, në protestat civile. Po ashtu, kanalet informative përdorin protestat për të përhapur retorikë pro-ruse dhe anti-perëndimore.

Infrastruktura për destabilizimin e rajonit ekziston tashmë. Prania e shtuar e strukturave pro-ruse, KOS, mediave dhe rrjeteve sociale tregon se Kremlini po përgatit veprime në përputhje me momentin gjeopolitik dhe sanksionet e NIS. Numri i diplomatëve rusë në Serbi u rrit nga 54 para agresionit në 68 deri në mes të vitit 2025, shumica e të cilëve u dëbuan nga vendet e BE. Nga 2022 deri 2025, rreth 200 qytetarë rusë morën shtetësinë serbe, përfshirë aleatë të ngushtë të Putinit.

Duke marrë parasysh fazën përfundimtare të integrimit të Malit të Zi në BE dhe zgjedhjet parlamentare të vitit 2027, si dhe polarizimin shoqëror në Serbi dhe zgjedhjet e mundshme të parakohshme, krijohen kushte për një skenar të ngjashëm me zgjedhjet parlamentare moldave. Emërimi i Aleksandar Lukašik si ambasador rus në Mal të Zi tregon për këtë rrezik.

Skenari i Moldavisë me dezinformime 24-orëshe dhe narrativa polarizuese në rrjetet sociale është përsëritur edhe në zgjedhjet e Çekisë dhe Francës.

Fondacioni Rus dhe ndikimi fetar

Në Mal të Zi, aktivitetet e KOS dhe strukturave pro-serbe në lidhje me kapelën e Njegoshit dhe shpërndarjen e ideve pro-ruse funksionojnë si përgatitje për destabilizim. Kampet vullnetare në Rusi dhe qendrat rekrutimi si “Qendra e Patriotëve Rusë” në Hanti-Mansi për Balkanin Perëndimor përfaqësojnë një rrezik të shtuar për radikalizim dhe destabilizim.

Kthimi i vullnetarëve me përvojë luftarake, narrativet ideologjike dhe lidhjet me Rusinë rrisin potencialin për destabilizim. Kjo përfshin forcimin e rrjeteve ekstremiste, polarizimin e hapësirës publike dhe instrumentalizimin e lojaliteteve gjeopolitike në proceset politike lokale.

Sfida për institucionet dhe drejtimet e ardhshme

Veprimet hibride ruse në Evropë po intensifikohen dhe do të forcohen edhe në Serbi. Humbja e mundshme e pronësisë ruse në NIS është një nxitës kryesor për këtë dinamikë. Rusia do të përdorë aktivitete malinje, media, veprim politik dhe mbështetje shoqërore për aktorët pro-rusë për të treguar fuqinë e saj.

Kjo do të ndikojë në Mal të Zi, sidomos për shkak të fazës përfundimtare të integrimit evropian dhe zgjedhjeve parlamentare 2027. Incidenti në Zabjelo (nëntor 2025) tregon si dezinformimi dhe manipulimi i narrativave mund të formësojnë perceptimin e realitetit dhe të polarizojnë shoqërinë.

Institucionet malazeze duhet të vendosin si prioritet luftën kundër ndërhyrjeve të huaja, dezinformimit dhe ndikimit malign, siç sugjerohet edhe nga Raporti i fundit i Komisionit Evropian. Retorika nacionaliste, fushatat propagandistike ruse dhe ndikimi fetar janë thellësisht të pranishme dhe krijojnë terren për radikalizim dhe rekrutim për veprime hibride dhe struktura ushtarake ose paramilitare ruse.”