Tridhjetë vjet pas gjenocidit në Srebrenicë: Varrosen shtatë viktima të reja, të mbijetuarit ende kërkojnë drejtësi
Potoçari/Srebrenicë, 11 korrik 2025 – Me rastin e 30-vjetorit të gjenocidit në Srebrenicë, sot në Qendrën Përkujtimore në Potoçari u zhvillua ceremonia e varrimit për shtatë viktima të reja, të cilat janë identifikuar gjatë vitit të fundit. Arkivolat e tyre mbërritën dje në varreza dhe sot u prehën përfundimisht pranë mijëra viktimave të tjera.
Në ceremoninë përkujtimore morën pjesë mijëra qytetarë nga Bosnja e Hercegovina dhe vendet e rajonit, përfaqësues të institucioneve vendore e ndërkombëtare, si dhe familjarë të viktimave, të cilët vazhdojnë të jetojnë me dhimbjen e humbjes dhe me shpresën për drejtësi të plotë.
Në ditët paraprake, mbi 6.000 persona morën pjesë në Marshin e Paqes, një rrugëtim simbolik prej rreth 100 kilometrash, që ndjek shtegun që të mbijetuarit përshkuan në korrikun tragjik të vitit 1995, duke ikur nga masakra.
Gjatë gjenocidit në Srebrenicë, u vranë të paktën 8.372 burra dhe djem boshnjakë. Për këtë krim të rëndë, Gjykata Ndërkombëtare ka dënuar me burgim të përjetshëm figurat kryesore të udhëheqjes serbe të Bosnjës – Ratko Mladić dhe Radovan Karaxhić – si dhe tre persona të tjerë. Megjithatë, shumë prej autorëve të tjerë të krimeve vazhdojnë të jenë të paprekur nga drejtësia.
Organizata TRIAL International, e cila ofron ndihmë juridike për viktimat e krimeve të luftës në Bosnje e Hercegovinë që prej 15 vitesh, thekson se shumë krime mbeten të pasanksionuara, ndërsa disa autorë të dënuar glorifikohen sot në komunitetet e tyre si “heronj”. Kjo krijon një klimë të rrezikshme mohimi, përçarjeje dhe padrejtësie.
Kada Hotiq, nënkryetare e Shoqatës “Nënat e enklavave Srebrenicë dhe Zhepë” dhe vetë e mbijetuar e gjenocidit, tha:
“Gjithnjë e më pak ka njerëz që dinë për varrezat masive, e disa ende heshtin. Ata që e kryen gjenocidin – e mohojnë. Duhet të ndalet mohimi dhe të pranohet e vërteta. E vërteta është ilaçi i vetëm.”
Edhe Nura Begoviq, kryetare e Shoqatës “Gratë e Srebrenicës” nga Tuzla, theksoi se shumë familje nuk kanë pranuar ende të varrosin mbetjet e të afërmve, për shkak se janë gjetur vetëm fragmente të vogla.
“Edhe një kockë e vetme do të thotë shumë për një nënë. Nuk do të lejojmë që kujtimi për ta të shuhet.”
Saliha Gjuderija nga Instituti për Personat e Zhdukur tha se, edhe pas tri dekadash, mbi 7.000 persona rezultojnë ende të zhdukur.
“Deri më tani janë gjetur dhe identifikuar mbi 25.500 viktima. Roli i familjeve ka qenë thelbësor në këtë proces.”
Që nga viti 2021, TRIAL International ka një marrëveshje bashkëpunimi me Qendrën Përkujtimore Srebrenicë për të avancuar drejtësinë kalimtare dhe kulturën e kujtimit.
Zëdhënësja e Qendrës, Almasa Salihoviq, theksoi:
“Kujtesa për gjenocidin në Srebrenicë mbështetet në fakte dhe dëshmi të të mbijetuarve. Është jetike që shoqëria jonë të përballet me të kaluarën dhe të mos e mohojë atë.”
Hasan Nuhanoviq, autor dhe i mbijetuar i gjenocidit, theksoi se:
“Edhe pse është arritur shumë në drejtësinë ndërkombëtare, proceset duhet të vazhdojnë. Ne, të mbijetuarit, jemi zëri që kujton dhe paralajmëron – për të mos lejuar që kjo të ndodhë më kurrë.”
Tre dekada më pas, Srebrenica mbetet plagë e hapur, por edhe simbol i forcës, kujtesës dhe betimit kolektiv për drejtësi. Vetëm përmes të vërtetës dhe njohjes së së kaluarës mund të ndërtohet paqja dhe dinjiteti i qëndrueshëm për brezat që vijnë.
