112 Vjet nga Konferenca e Londrës, kur Fuqitë e Mëdha ndryshuan hartën e Ballkanit

Prishtinë, 29 korrik 2025

29 Korrik 1913 – Traktati i Londrës dhe ndarja e Shqipërisë

Më 29 korrik 1913, në kuadër të Konferencës së Ambasadorëve që ishte mbajtur gjatë viteve 1912–1913 në Londër, u nënshkrua vendimi përfundimtar që njihte Principatën e Shqipërisë si një shtet të pavarur nga Perandoria Osmane. Megjithatë, bashkë me njohjen ndërkombëtare, u bë edhe ndarja përfundimtare e territoreve shqiptare, duke lënë jashtë kufijve rreth 40% të tokave të banuara nga shqiptarë.

Një njohje me shumë kosto

Konferenca e Ambasadorëve nuk u kufizua vetëm në njohjen e pavarësisë së Shqipërisë, por kishte për qëllim edhe rishikimin e kufijve në Ballkan, si pasojë e ndryshimeve të balancës së fuqisë pas Luftës së Parë Ballkanike. Vendimet e saj ndaluan copëtimin e plotë të Shqipërisë, por nuk e penguan shkëputjen e krahinave shqiptare si Kosova dhe trevat e Shqipërisë Lindore (sot në Maqedoninë e Veriut), ndërsa më pas u diskutua edhe fati i Çamërisë në jug.

Vendimet u diktuan nga interesat strategjike dhe politike të Fuqive të Mëdha dhe të shteteve fqinje, e jo nga realitetet etnografike në terren. Shqipëria nuk pati përfaqësim zyrtar në këtë konferencë, prandaj fati i saj u vendos pa zërin e vet.

Roli i Fuqive të Mëdha

Konferenca e Ambasadorëve — e njohur edhe si Konferenca e Paqes në Londër — u zhvillua në dhjetor 1912 në St. James’s Palace, nën drejtimin e ministrit të Jashtëm britanik Sir Edward Grey. Në të morën pjesë përfaqësuesit e gjashtë Fuqive të Mëdha të kohës: Britania e Madhe, Franca, Gjermania, Austro-Hungaria, Rusia dhe Italia.

• Austro-Hungaria – Ambasadori Mére d’Arthur von Mére von Méndsorf
• Gjermania – Ambasadori Karl Max Lichnowsky
• Italia – Ambasadori Imperiali
• Rusia – Ambasadori Benckendorff
• Britania e Madhe – Sir Edward Grey
• Franca – Përfaqësues të ministrisë së Jashtme

Fillimisht, konferenca u pezullua pas një grushti shteti në Perandorinë Osmane më 23 janar 1913, por rifilloi punimet më 30 maj dhe më pas u finalizua me vendimin e 29 korrikut 1913, që vulosi kufijtë e rinj të rajonit.

Pasojat për Shqipërinë

Vendimi i konferencës ishte i njëanshëm dhe i padrejtë për shqiptarët:

• Kosova dhe vilajeti i Shkupit iu dhanë Serbisë
• Çamëria dhe Epiri i Jugut iu dhanë Greqisë
• Të paktën 40% e shqiptarëve mbetën jashtë kufijve të shtetit të ri shqiptar
• 30% e territorit etnik shqiptar u përfshi në shtete të tjera ballkanike

Konferenca caktoi edhe një komision ndërkombëtar për përcaktimin e kufirit shqiptaro-grek, i cili veproi mbi bazë të interesave strategjike dhe jo mbi realitetin etnik të popullsisë. Kështu, Greqia përfitoi Epirin e Jugut, një zonë e banuar historikisht nga shqiptarë.

Konteksti politik dhe ndikimi afatgjatë

Kjo konferencë u mbajt në një kohë të trazuar për Ballkanin dhe për Evropën në përgjithësi. Perandoria Osmane ishte në rënie, ndërsa shovenizmi i shteteve fqinje po forcohej. Shqipëria u bë pjesë e një rendi të ri ndërkombëtar, ku vendimet për fatin e saj nuk merreshin nga vetë shqiptarët.

Edhe pse Konferenca e Londrës njihet për themelimin zyrtar të shtetit shqiptar, ajo mbetet një nga ngjarjet më të diskutueshme në historinë tonë, pasi hapi plagët e ndarjes dhe mungesës së drejtësisë historike, të cilat ndikuan thellë në zhvillimet e mëvonshme politike, demografike dhe kulturore.