Srebrenica: Mijëra vjet burgim por ka edhe nga ata që u arratisën

Prishtinë, 8 korrik 2025

Për shkak të gjenocidit dhe krimeve të tjera në Srebrenicë, dhjetëra njerëz u dënuan me më shumë se një mijë vjet burg. Por shumë prej tyre kanë mbetur të paprekur, veçanërisht nëse janë në Serbi.

Tridhjetë vjet pas gjenocidit në Srebrenicë, të dhënat gjyqësore të gjykatave ndërkombëtare dhe vendase përfshijnë vendime dhe lëshime historike, fakte të përcaktuara gjyqësorisht dhe pengesa politike, të vërtetën dhe pandëshkueshmërinë.

Ndërsa gjykatat ndërkombëtare kanë përcaktuar përgjegjësinë e udhëheqësve më të lartë ushtarakë dhe politikë të “serbëve të Bosnjës” – siç i quajti Tribunali i Hagës – gjyqësori në Bosnjë dhe Hercegovinë dhe Serbi ende nuk ka dhënë një përgjigje adekuate ndaj shkallës së krimit të korrikut 1995.

Tribunali dha vendime që përcaktuan të vërtetën ligjore rreth gjenocidit në Srebrenicë. I pari midis tyre ishte vendimi i Radislav Krstić, komandant i Korpusit të Drinës të Ushtrisë së Republikës Srpska (VRS), i cili në vitin 2001 u bë personi i parë i dënuar për gjenocid në Hagë.

Zdravko Tolimir, ish-ndihmës komandant i Shtabit Kryesor të VRS-së, u dënua me burgim të përjetshëm në vitin 2012 si një nga organizatorët kryesorë të likuidimeve në Srebrenicë dhe një enklavë tjetër boshnjake në Bosnjën lindore – Zhepa.

Vidoje Blagojević, ish-komandant i Brigadës së Bratunacit të VRS-së, fillimisht u dënua për bashkëpunim në gjenocid, por më vonë ky kualifikim iu revokua dhe dënimi i tij u ul në 15 vjet.

Pika kulmore para Tribunalit të Hagës ishin vendimet e udhëheqësve më të lartë politikë dhe ushtarakë të RS-së, Radovan Karaxhiç dhe Ratko Mladiç. Karaxhiç u dënua me burgim të përjetshëm në vitin 2016, dhe dënimi i Mladiç u konfirmua në vitin 2021. Në të dyja rastet, Gjykata deklaroi qartë se në Srebrenicë u krye gjenocid dhe se të akuzuarit ishin “arkitektët” kryesorë politikë dhe ushtarakë të tij.

Në total, Tribunali i Hagës, së bashku me Mekanizmin pasardhës për Gjykatat Ndërkombëtare Penale, dhanë më shumë se 700 vjet burg për krimet e Srebrenicës, me të paktën shtatë vendime që përmbanin kualifikimin formal të gjenocidit.

Gjykata e Bosnjës dhe Hercegovinës dha numrin më të madh të vendimeve. Sipas të dhënave të dhëna nga drejtori i Rrjetit të Kërkimeve Ballkanike (BIRN) për BiH, Denis Xhidiq, 28 persona u dënuan me gjithsej 464 vjet burg, dhe 14 prej tyre u shpallën fajtorë për gjenocid.

Çështja më e famshme është ajo kundër shtatë anëtarëve të VRS-së për masakrën në depon e kooperativës në Kravicë, ku u vranë më shumë se një mijë burra dhe djem boshnjakë të kapur. Gjykimi përfundoi në vitin 2008, dhe u dhanë dënime individuale deri në 40 vjet burg.

Qendra Memoriale e Srebrenicës deklaron se Tribunali i Hagës dhe gjykatat në rajon kanë dënuar “mbi 50 individë për përgjegjësi individuale dhe komanduese për planifikimin dhe pjesëmarrjen në gjenocid”. “Autoritetet politike dhe ushtarake të RS morën pjesë në planifikimin e krimit të gjenocidit, ekzekutimin e tij, ofrimin e mbështetjes logjistike në zbatimin e planit, dhe më pas në fshehjen e krimit përmes gërmimit dhe fshehjes së varreve masive”, thuhet në raport.

Edhe pse në Beograd u zhvilluan procese të caktuara për shkak të krimeve të luftës në Srebrenicë, deri më sot asnjë vendim nuk ka sjellë kualifikimin e gjenocidit. Proceset i referohen rasteve individuale dhe bashkëfajësisë, por pa përgjegjësi të drejtpërdrejtë për gjenocidin.

Në një vendim të vitit 2007, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë vendosi se Serbia nuk kreu gjenocid, as nuk ishte bashkëpunëtore, por shkeli detyrimin për të parandaluar gjenocidin në Srebrenicë. Gjithashtu, nuk e përmbushi detyrimin e saj për të ndëshkuar autorët e krimeve.

Gjykatat ende kanë punë për të bërë. Çështja e dëmshpërblimeve dhe kompensimit për viktimat mbetet e hapur. Familje të shumta ende kërkojnë informacion në lidhje me fatin e të zhdukurve, dhe përgjegjësia e zyrtarëve më të ulët dhe pjesëmarrësve në krime nuk është hetuar plotësisht. Në proceset që janë në vazhdim, nuk ka gjasa që të merren vendime, duke pasur parasysh kohën dhe kohëzgjatjen e avancuar të procedurave gjyqësore.