Regjimi i Vuçiqit në krizë të thellë: Protestat masive të studentëve, tirania e pashtetësisë dhe çmenduria e strukturave pro-regjimit

Prishtinë, 12 dhjetor 2025 08:46

Protestat antikorrupsion në Serbi, të cilat shpërthyen pas shembjes tragjike të çatisë së stacionit hekurudhor në Novi Sad më 1 nëntor 2024, ku humbën jetën 16 persona, shënuan një vit të plotë mobilizimi qytetar, duke u shndërruar në lëvizjen më të madhe shoqërore në Serbi që nga rrëzimi i regjimit të Sllobodan Millosheviqit.

Këto protesta, të udhëhequra kryesisht nga studentët, zbuluan dobësitë e thella të regjimit të presidentit Aleksandar Vuçiq, duke e shtyrë atë në një pozitë gjithnjë e më të izoluar si brenda vendit, ashtu edhe në skenën ndërkombëtare, shkruan The Geopost.

Tragjedia në Novi Sad nuk ishte vetëm një incident infrastrukturor, por një simbol i korrupsionit sistemik që ka përfshirë shtetin serb nën pushtetin e Partisë Përparimtare Serbe (SNS). Rikonstruksioni i stacionit, i kryer nga kompani kineze në kuadër të marrëveshjeve ndërmjet shteteve, jashtë procedurave standarde të prokurimit publik, ishte paraqitur si një sukses i madh i regjimit, por për shkak të neglizhencës dhe keqpërdorimeve përfundoi me pasoja vdekjeprurëse.

Qytetarët akuzojnë drejtpërdrejt Vuçiqin dhe bashkëpunëtorët e tij për përgjegjësi, duke kërkuar hetim të plotë dhe ndëshkimin e fajtorëve. Në vend të kësaj, regjimi u përpoq të minimizojë ngjarjen, duke e akuzuar Perëndimin për një “revolucion me ngjyra” – një narrativë që ka humbur çdo kredibilitet në sytë e shumicës së qytetarëve.

Gjatë vitit 2025, protestat u përhapën në më shumë se 400 qytete dhe fshatra, me bllokada fakultetesh, ecje paqësore dhe bllokada simbolike 16-minutëshe të trafikut në nder të viktimave. Kulmi ishte më 15 mars 2025, kur në Beograd u mblodhën qindra mijëra njerëz – protesta më e madhe në historinë moderne të Serbisë. Studentët, të organizuar në plenume pa liderë formalë, refuzuan bashkëpunimin e drejtpërdrejtë me partitë opozitare për të shmangur politizimin. Ky qasje gandiane i çliroi qytetarët nga frika dhe krijoi një valë të paparë solidariteti.

Regjimi u përgjigj me masa gjithnjë e më brutale: nga sulmet me armë sonike në mars, te dhuna policore gjatë verës 2025, me gaz lotsjellës, shkopinj gome dhe arrestime të rastësishme. Dhuna kulmoi në gusht dhe shtator, me rrahje të protestuesve, tortura dhe sulme seksuale të dokumentuara ndaj studentëve. Regjimi mobilizoi edhe struktura paramilitare dhe përkrahës për kundërprotesta. Ky kamp, i cili okupoi qendrën e Beogradit për muaj të tërë, u bë epiqendra e sulmeve ndaj protestuesve paqësorë – nga goditjet me shkopinj deri te piroteknika dhe gurët. Parlamenti Evropian e dënoi atë në një rezolutë zyrtare si “kamp ilegal” dhe shprehu shqetësim të thellë për mobilizimin e strukturave kriminale nga partia në pushtet. Incidente si të shtënat dhe zjarri në tetor 2025 treguan rrezikun e qartë për sigurinë publike, por regjimi i mbrojti banorët e kampit, i fali sulmuesit dhe akuzoi protestuesit për dhunë.

Kjo strategji e izoloi edhe më shumë Vuçiqin në planin ndërkombëtar. Rezoluta e Parlamentit Evropian e 22 tetorit 2025, e miratuar me 457 vota, përfaqëson kritikën më të ashpër të adresuar ndonjëherë ndaj Serbisë: dënon represionin, polarizimin dhe dhunën shtetërore, mbështet protestat paqësore dhe kërkon një mision të BE-së për mbledhjen e fakteve në Serbi. Akuzat e Vuçiqit se Perëndimi po organizon një “revolucion me ngjyra”, madje duke cituar Putinin, e thelluan më tej hendekun me Brukselin. Sanksionet amerikane kundër Industrisë së Naftës së Serbisë (NIS) – kompani nën kontrollin rus – goditën rëndë ekonominë, duke zbuluar varësinë e regjimit nga Moska dhe Pekini.

Në këtë kontekst, thirrjet për një “proces të plotë lustracioni” u bënë kërkesë qendrore e protestave. Demonstruesit kërkojnë largimin sistematik nga funksionet publike të të gjithë atyre që kanë keqpërdorur pushtetin, kanë qenë pjesë e strukturave represive ose kanë marrë pjesë në korrupsion – nga gjyqtarë e prokurorë të korruptuar deri te drejtues të mediave publike dhe funksionarë të lartë të SNS-së. Lustracioni, që dështoi pas vitit 2003 për shkak të mungesës së vullnetit politik, tani konsiderohet hapi i parë dhe i domosdoshëm për pastrimin e institucioneve. Pa këtë, Serbia mbetet në një rreth vicioz: të njëjtit njerëz që kanë shkelur ligjin vazhdojnë të kontrollojnë gjyqësorin, policinë dhe mediat.

Pas rënies së regjimit të Vuçiqit – që duket gjithnjë e më i mundshëm në një afat të shkurtër – do të jetë i domosdoshëm një proces i gjerë lustracioni, i shoqëruar me miratimin e një kushtetute të re. Kjo do të rikthente ndarjen e pushteteve, gjyqësorin e pavarur dhe liritë mediatike, duke larguar “mëkatin” e vazhdimësisë autoritare.

Protestat treguan se regjimi i Vuçiqit është një ndërtim bosh, i mbajtur në këmbë nga frika dhe manipulimi, por i pafuqishëm përballë unitetit qytetar. Studentët dhe qytetarët e “çliruan” Serbinë nga frika, duke hapur rrugën drejt një të ardhmeje demokratike. Koha e përgjegjësisë po vjen – jo për protestuesit, por për ata që e shkatërruan shtetin.