Prishtin\u00eb, 24 mars 2026 08:42<\/p>\n
Infrastruktura dhe kontrolli ilegal i veriut (2000\u20132004)<\/p>\n
Pas luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb, situata nuk karakterizohej vet\u00ebm nga tranzicioni institucional dhe vendosja e pushtetit nga misionet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, por n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb edhe nga vendosja e nj\u00eb realiteti paralel nga strukturat ilegale serbe n\u00eb enklavat serbe, e sidomos n\u00eb veri t\u00eb Kosov\u00ebs. Raportet e organizatave nd\u00ebrkomb\u00ebtare, p\u00ebrfshir\u00eb edhe Grupin Nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb Krizave (ICG), i p\u00ebrshkruanin qart\u00eb k\u00ebto fenomene dhe, p\u00ebr k\u00ebt\u00eb, n\u00eb vitin 2002 ata sqaronin ndikimin dhe financimin e Serbis\u00eb p\u00ebr ndarjen e Kosov\u00ebs.<\/p>\n
Ky grup k\u00ebrkonte n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb eksplicite presion ndaj Beogradit p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrprer\u00eb mb\u00ebshtetjen p\u00ebr strukturat paralele n\u00eb veri t\u00eb Mitrovic\u00ebs. Raporti vinte n\u00eb pah infiltrimin e Beogradit n\u00eb Kosov\u00eb dhe financimin e strukturave paralele, duke p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb qend\u00ebr grupin \u201cRojet e Ur\u00ebs\u201d. Raporti theksonte se financimi b\u00ebhej drejtp\u00ebrdrejt nga Ministria e Brendshme e Serbis\u00eb (MUP) dhe p\u00ebrb\u00ebnte nj\u00eb shkelje t\u00eb Rezolut\u00ebs 1244 t\u00eb OKB-s\u00eb. I nj\u00ebjti raport vinte n\u00eb pah edhe faktin se Misioni Nd\u00ebrkomb\u00ebtar i Kombeve t\u00eb Bashkuara (UNMIK), asokohe, e kishte t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb vendoste autoritetin e vet matan\u00eb Ibrit, p\u00ebr shkak t\u00eb prezenc\u00ebs s\u00eb institucioneve paralele serbe t\u00eb financuara nga Beogradi.<\/p>\n
ICG-ja k\u00ebrkonte nga komuniteti nd\u00ebrkomb\u00ebtar q\u00eb ta kusht\u00ebzonte ndihm\u00ebn financiare p\u00ebr Serbin\u00eb me nd\u00ebrprerjen e mb\u00ebshtetjes p\u00ebr strukturat paralele. Po ashtu, propozohej q\u00eb Serbis\u00eb, p\u00ebr shkak t\u00eb k\u00ebtyre veprimeve, t\u2019i mohohej an\u00ebtar\u00ebsimi n\u00eb K\u00ebshillin e Evrop\u00ebs, n\u00eb Partneritetin p\u00ebr Paqe me NATO-n dhe n\u00eb marr\u00ebveshjet me BE-n\u00eb. Analist\u00ebt e raportit argumentonin se Beogradi nuk do t\u00eb bashk\u00ebpunonte n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim pa nj\u00eb presion serioz nd\u00ebrkomb\u00ebtar, t\u00eb barabart\u00eb me at\u00eb q\u00eb u p\u00ebrdor p\u00ebr t\u00eb siguruar bashk\u00ebpunim me Tribunalin e Hag\u00ebs, pasi stabiliteti politik n\u00eb Kosov\u00eb ishte n\u00eb rrezik.<\/p>\n
Ky raport analizonte holl\u00ebsisht, asokohe, p\u00ebrpjekjet e Serbis\u00eb p\u00ebr ndarjen dhe kantonizimin e Kosov\u00ebs, duke i identifikuar k\u00ebto si strategji t\u00eb Beogradit p\u00ebr ta mbajtur n\u00ebn kontroll veriun dhe p\u00ebr t\u00eb diktuar statusin final t\u00eb Kosov\u00ebs. Raporti theksonte se Mitrovica ishte e ndar\u00eb de facto dhe se q\u00ebllimi i Beogradit ishte ndarja p\u00ebrfundimtare e provinc\u00ebs. Plani i kantonizimit, si propozim i Beogradit, synonte ndarje formale gjeografike p\u00ebrmes nj\u00eb sistemi t\u00eb \u201cvet\u00ebsundimit\u201d, ku, sipas k\u00ebtij plani, serb\u00ebt do t\u00eb kontrollonin 30 p\u00ebrqind t\u00eb territorit t\u00eb Kosov\u00ebs, t\u00eb ndar\u00eb n\u00eb pes\u00eb kantone. Madje, propozim ishte edhe ndarja sipas modelit t\u00eb Bosnj\u00ebs dhe krijimi i \u201centiteteve\u201d.<\/p>\n
Serb\u00ebt t\u00eb cil\u00ebt m\u00eb s\u00eb shumti e shtynin k\u00ebt\u00eb ide ishin nga qeveria e Serbis\u00eb e deri tek ata me pozita n\u00eb Kosov\u00eb. Lista fillonte me Vojisllav Koshtunic\u00ebn, kryeminist\u00ebr asokohe; Nebojsha \u00c7oviqin, z\u00ebvend\u00ebskryeminist\u00ebr i Serbis\u00eb dhe udh\u00ebheq\u00ebs i qendr\u00ebs koordinuese p\u00ebr Kosov\u00ebn; Branisllav K\u00ebrrsti\u00e7in, z\u00ebvend\u00ebsdrejtor i qendr\u00ebs koordinuese dhe autor i shkrimeve ku bazoheshin propozimet e \u00c7oviqit p\u00ebr kantonizim; Oliver Ivanoviqin, asokohe an\u00ebtar i koalicionit \u201cPovratak\u201d; Marko Jakshiqin, n\u00ebnkryetar i partis\u00eb DSS dhe udh\u00ebheq\u00ebs radikal n\u00eb veri; si dhe Millan Ivanoviqin, kryetar i K\u00ebshillit Komb\u00ebtar Serb t\u00eb Kosov\u00ebs Veriore i cili, bashk\u00eb me Jakshiqin, shmangnin bashk\u00ebpunimin me UNMIK-un dhe k\u00ebrkonin ndarjen etj. Synimi ishte q\u00eb gjithmon\u00eb t\u00eb paraqitej se multi-etniciteti nuk funksionon.<\/p>\n
N\u00eb at\u00eb koh\u00eb, ICG-ja raportonte se Beogradi kishte derdhur n\u00eb Kosov\u00eb mbi 50 milion\u00eb euro vet\u00ebm n\u00eb tet\u00eb muajt e par\u00eb t\u00eb vitit 2001. Sipas raportuesve, Banka Bot\u00ebrore duhej t\u2019i ndalte ndihmat p\u00ebr buxhetin e Serbis\u00eb, pasi parat\u00eb e k\u00ebsaj banke t\u00ebrthorazi p\u00ebrfundonin n\u00eb financimin e strukturave paralele.<\/p>\n
<\/p>\n
Se sa t\u00eb fuqishme dhe t\u00eb paprekshme ishin k\u00ebto struktura paralele tregon fakti se, n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrleshje t\u00eb band\u00ebs s\u00eb Sllavolub Joviq \u201cPagi\u201d, pjes\u00ebtar i Rojave t\u00eb Ur\u00ebs, me polic\u00ebt e UNMIK-ut, nga k\u00ebta t\u00eb fundit mbet\u00ebn t\u00eb plagosur 26 polic\u00eb.<\/p>\n
T\u00eb gjitha k\u00ebto p\u00ebrb\u00ebnin nj\u00eb provokim strukturor dhe nj\u00eb krijim situatash q\u00eb d\u00ebrgonin n\u00eb ndarjen e Kosov\u00ebs n\u00ebp\u00ebrmjet strukturave paralele, sistemeve t\u00eb segregimit, grupeve q\u00eb mbanin gjendjen e tensionuar n\u00ebp\u00ebrmjet p\u00ebrplasjeve, barrikadave rrugore, konfrontimeve te ura etj.<\/p>\n
Trazirat e marsit 2004 dhe indikacionet p\u00ebr p\u00ebrfshirjen e Serbis\u00eb<\/p>\n
<\/p>\n
Edhe raporte t\u00eb tjera t\u00eb asaj kohe theksonin elementin e tendencave t\u00eb Serbis\u00eb p\u00ebr kantonizimin e Kosov\u00ebs apo ndarjen e saj. N\u00eb raportin e \u201cHuman Rights Watch\u201d p\u00ebr trazirat e marsit 2004, vler\u00ebsohej se kishte shqet\u00ebsime t\u00eb m\u00ebdha te pala shqiptare nga ngritja e \u201cinstitucioneve paralele\u201d nga Beogradi. Sipas raportit, frika rritej edhe nga d\u00ebshtimi i UNMIK-ut p\u00ebr t\u2019i sfiduar k\u00ebto struktura dhe kjo lejonte Beogradin ta b\u00ebnte akt t\u00eb kryer kantonizimin e Kosov\u00ebs.<\/p>\n
<\/p>\n
Po ashtu, i nj\u00ebjti raport p\u00ebrmendte edhe Rojat e Ur\u00ebs si grup ku b\u00ebhej pik\u00ebnisja e dhun\u00ebs n\u00eb \u00e7do rast, duke identifikuar si vendtakimin e tyre kafenen\u00eb \u201cDolce Vita\u201d, q\u00eb ndodhej pran\u00eb ur\u00ebs.<\/p>\n
Nebojsha \u00c7oviq, n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb t\u00eb tij, tregonte p\u00ebr nj\u00eb operacion t\u00eb fsheht\u00eb ushtarak t\u00eb kryer nga forcat serbe n\u00eb em\u00ebr t\u00eb mbrojtjes s\u00eb Manastirit t\u00eb Gra\u00e7anic\u00ebs gjat\u00eb trazirave t\u00eb marsit. Ai deklaronte se, bashk\u00eb me nj\u00eb grup kryesisht parashutist\u00ebsh dhe oficer\u00ebsh policie, kishin kaluar kufirin me vetur\u00eb civile dhe ishin vendosur brenda kish\u00ebs. Ai m\u00eb tutje shtonte se kishte kontaktuar komandantin e KFOR-it p\u00ebr t\u2019u takuar. Ky i fundit i kishte kthyer se nuk mund ta takonte p\u00ebr shkak t\u00eb larg\u00ebsis\u00eb, por kur \u00c7oviqi e njofton se ai tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb Manastir dhe kishte arritur rreth or\u00ebs 9:00 t\u00eb m\u00ebngjesit, kjo kishte shkaktuar befasi te komandanti i KFOR-it.<\/p>\n
Kjo deklarat\u00eb e \u00c7oviqit tregon se Serbia e dinte m\u00eb her\u00ebt se \u00e7ka pritej t\u00eb ndodhte n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n
<\/p>\n
Shfryt\u00ebzimi politik i trazirave dhe avancimi i planeve p\u00ebr ndarje<\/p>\n
N\u00eb nj\u00eb raport nga Borut Grgic dhe Jana Urh, theksohet prezantimi i planit t\u00eb Beogradit, i prezantuar n\u00eb prill 2004, menj\u00ebher\u00eb pas trazirave t\u00eb marsit, p\u00ebr ndarje etnike. Q\u00ebllimi ishte nj\u00eb ndarje inxhinierike p\u00ebrmes decentralizimit t\u00eb pushtetit mbi baza etnike, me rajone autonome q\u00eb d\u00ebrgonin drejt ndarjes.<\/p>\n
<\/p>\n
Nj\u00eb raport tjet\u00ebr, q\u00eb p\u00ebrmban shum\u00eb analiza nga disa autor\u00eb, shpjegonte t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gj\u00eb: se si Beogradi po synonte ndarjen e Kosov\u00ebs. Tim Judah argumentonte se plani i Beogradit parashikonte krijimin e pes\u00eb distrikteve autonome serbe q\u00eb do t\u00eb formonin \u201cKomunitetin Autonom Serb t\u00eb Kosov\u00ebs dhe Metohis\u00eb\u201d. Janusz Bugajski, po ashtu, argumentonte se plani p\u00ebr \u201cdecentralizimin etno-territorial\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje e hershme p\u00ebr ndarjen e Kosov\u00ebs. Madje, asokohe, Bugajski t\u00ebrhiqte v\u00ebrejtjen se nuk ka nj\u00eb rrug\u00eb t\u00eb tret\u00eb p\u00ebr Kosov\u00ebn mes var\u00ebsis\u00eb dhe pavar\u00ebsis\u00eb, dhe se vonesat p\u00ebr p\u00ebrcaktimin e statusit inkurajojn\u00eb radikal\u00ebt dhe planet p\u00ebr ndarje.<\/p>\n
K\u00ebto trazira u p\u00ebrdor\u00ebn fuqish\u00ebm nga Beogradi kund\u00ebr l\u00ebvizjes s\u00eb Kosov\u00ebs drejt statusit final, duke argumentuar se qeverisja multi-etnike \u00ebsht\u00eb e paq\u00ebndrueshme dhe duke shtyr\u00eb p\u00ebrpara planet e tyre p\u00ebr kantonizimin dhe ndarjen e Kosov\u00ebs, t\u00eb cilat i kishin filluar para trazirave t\u00eb marsit.<\/p>\n
M\u00eb 25 gusht 2005, Nebojsha \u00c7oviqi shkarkohet nga detyrat e tij p\u00ebr shkak t\u00eb p\u00ebrplasjeve t\u00eb tij t\u00eb shpeshta me Koshtunic\u00ebn, i cili asokohe mbante pozit\u00ebn e kryeministrit. \u00c7oviqi e akuzonte qeverin\u00eb p\u00ebr munges\u00eb t\u00eb strategjis\u00eb s\u00eb qart\u00eb p\u00ebr Kosov\u00ebn dhe bllokim t\u00eb iniciativave t\u00eb tij. Nd\u00ebrsa, n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, shkarkimi i tij u shoq\u00ebrua me akuza t\u00eb r\u00ebnda p\u00ebr keqp\u00ebrdorimin e fondeve shtet\u00ebrore t\u00eb destinuara p\u00ebr serb\u00ebt n\u00eb Kosov\u00eb, q\u00eb publikisht ishin t\u00eb destinuara kryesisht p\u00ebr nd\u00ebrtimin e sht\u00ebpive q\u00eb nuk p\u00ebrfunduan kurr\u00eb. K\u00ebto akuza publike l\u00ebn\u00eb hijen e p\u00ebrdorimit t\u00eb tyre t\u00eb d\u00ebshtuar n\u00eb trazirat e marsit.<\/p>\n
\u00c7oviqi pastaj u z\u00ebvend\u00ebsua me Sanda Rashkoviq-Iviq, e cila kishte nj\u00eb qasje m\u00eb t\u00eb af\u00ebrt me Koshtunic\u00ebn.<\/p>\n
<\/p>\n
Vazhdim\u00ebsia e nj\u00eb strategjie: nga marsi 2004 deri sot<\/p>\n
Tani, 22 vjet pas trazirave t\u00eb marsit dhe n\u00eb drit\u00ebn e rishikimit t\u00eb ngjarjeve t\u00eb viteve t\u00eb fundit, si sulmi terrorist n\u00eb Banjsk\u00eb, sulmi n\u00eb Ib\u00ebr-Lepenc dhe kapja e nj\u00eb rrjeti t\u00eb spiunazhit t\u00eb lidhur me BIA-n n\u00eb Kosov\u00eb, trazirat e marsit marrin nj\u00eb kuptim m\u00eb t\u00eb qart\u00eb politik dhe strategjik. Ngjarjet duken si pjes\u00eb e nj\u00eb logjike ku kriza e siguris\u00eb, infiltrimi dhe destabilizimi p\u00ebrdoren p\u00ebr ta mbajtur veriun e Kosov\u00ebs t\u00eb kontestuar, shtet\u00ebsin\u00eb e Kosov\u00ebs t\u00eb paplot\u00eb dhe p\u00ebr ta penguar konsolidimin e plot\u00eb t\u00eb saj. Andaj, marsi 2004 paraqitet si nj\u00eb provokim dhe nxitje q\u00eb kishte p\u00ebr synim krijimin e nj\u00eb ambienti ku t\u00eb d\u00ebshmohej se multi-etniciteti nuk funksionon dhe se ndarja e Kosov\u00ebs ose trajtimi i saj si \u00e7\u00ebshtje e pap\u00ebrfunduar mbetet opsion politik. Par\u00eb nga perspektiva kronologjike, nga ngjarjet para marsit 2004, ato m\u00eb pas e deri m\u00eb sot, kuptohet se ekziston nj\u00eb strategji e q\u00ebndrueshme q\u00eb synon realizimin e planeve t\u00eb Serbis\u00eb p\u00ebr ndarjen e Kosov\u00ebs, e cila ka ndryshuar n\u00eb forma dhe modele veprimi nd\u00ebr vite, por jo n\u00eb q\u00ebllime. Pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, krizat nuk shfaqen vet\u00ebm si episode dhune, por edhe si mjete p\u00ebr t\u00eb prodhuar pasoja politike dhe p\u00ebr t\u00eb shtyr\u00eb p\u00ebrpara objektiva q\u00eb Serbia nuk ka arritur t\u2019i realizoj\u00eb me mjete t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta. Transdisiplinariteti n\u00eb analizimin e k\u00ebtyre ngjarjeve ofron nj\u00eb pasqyr\u00eb q\u00eb e zhvesh propagand\u00ebn dhe e vendos fokusin mbi faktet.<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Prishtin\u00eb, 24 mars 2026 08:42 Infrastruktura dhe kontrolli ilegal i veriut (2000\u20132004) Pas luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb, situata nuk karakterizohej vet\u00ebm nga tranzicioni institucional dhe vendosja<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":39405,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58],"tags":[],"class_list":["post-39397","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-politike-sq"],"yoast_head":"\n