Prishtin\u00eb 05 Janar 2026 15:07<\/p>\n
Kosova ka kaluar nj\u00eb cik\u00ebl t\u00eb gjat\u00eb t\u00eb luhatjeve n\u00eb investimet e huaja direkte (IHD) nga nivelet e larta para kriz\u00ebs financiare globale, n\u00eb nj\u00eb r\u00ebnie t\u00eb thell\u00eb n\u00eb mesin e dekad\u00ebs s\u00eb kaluar, e deri tek rikthimi n\u00eb vitet e fundit. Por nj\u00eb element del i padiskutuesh\u00ebm nga shifrat, se pjesa d\u00ebrrmuese e investimeve po p\u00ebrqendrohet n\u00eb patundshm\u00ebri, duke e b\u00ebr\u00eb struktur\u00ebn e IHD-ve m\u00eb shum\u00eb treg banesash sesa motor prodhimi, shkruan Demorkacia.com.<\/p>\n
Kosova ka hyr\u00eb n\u00eb vitet e fundit me nj\u00eb realitet t\u00eb dyfisht\u00eb n\u00eb Investimet e Huaja Direkte (IHD) t\u00eb cilat n\u00eb let\u00ebr shifrat duken historike, por n\u00eb struktur\u00eb, pesha kryesore e investimit \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrqendruar n\u00eb nj\u00eb sektor q\u00eb nuk e rrit domosdoshm\u00ebrisht prodhimin, eksportin apo pun\u00ebsimin afatgjat\u00eb.<\/p>\n
T\u00eb dh\u00ebnat e Bank\u00ebs Qendrore t\u00eb Kosov\u00ebs (BQK) qe i ka nxjerr Demokracia.com, tregojn\u00eb se pas nj\u00eb dekade me luhatje (sidomos pas 2011\u20132014), IHD-t\u00eb sh\u00ebnuan nj\u00eb kthes\u00eb. Ky \u201cboom\u201d i fundit, megjithat\u00eb, nuk shp\u00ebrndahet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb balancuar n\u00eb ekonomi p\u00ebrkundrazi, dominon qartazi nj\u00eb shtyll\u00eb q\u00eb quhet patundshm\u00ebria.<\/p>\n
Patundshm\u00ebria \u201cmagneti\u201d i kapitalit t\u00eb huaj<\/p>\n
N\u00eb 2024, pjesa d\u00ebrrmuese e IHD-ve lidhet me aktivitetet e patundshm\u00ebris\u00eb (blerje\/nd\u00ebrtim\/pron\u00eb), duke l\u00ebn\u00eb n\u00eb hije sektor\u00ebt q\u00eb zakonisht konsiderohen motor\u00eb t\u00eb zhvillimit si prodhimi, teknologjia, industria p\u00ebrpunuese dhe eksportet. Kjo prirje nuk \u00ebsht\u00eb e re \u00ebsht\u00eb e dukshme edhe n\u00eb vitet paraprake, ve\u00e7an\u00ebrisht pas 2020, ku patundshm\u00ebria shpesh del si destinacioni kryesor i kapitalit t\u00eb huaj.<\/p>\n
N\u00eb praktik\u00eb, kjo do t\u00eb thot\u00eb se Kosova po t\u00ebrheq para, por jo domosdoshm\u00ebrisht po t\u00ebrheq kapacitete prodhuese. Dhe kur IHD-t\u00eb shnd\u00ebrrohen kryesisht n\u00eb prona, efekti ekonomik priret t\u00eb jet\u00eb m\u00eb i kufizuar pasi rritet qarkullimi n\u00eb nd\u00ebrtim e tregti, por jo domosdoshm\u00ebrisht produktiviteti, teknologjia apo eksporti.<\/p>\n
Financat dhe sh\u00ebrbimet si shtyll\u00eb e dyt\u00eb, por shum\u00eb pas patundshm\u00ebris\u00eb<\/p>\n
Pas patundshm\u00ebris\u00eb, nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm e kan\u00eb aktivitetet financiare dhe t\u00eb sigurimit, q\u00eb n\u00eb disa vite rriten ndjesh\u00ebm dhe krijojn\u00eb nj\u00eb \u201cpjes\u00eb t\u00eb dyt\u00eb\u201d t\u00eb portretit t\u00eb IHD-ve. Sidoqoft\u00eb, edhe kur financat rriten, ato nuk e ndryshojn\u00eb faktin kryesor, pasi pjesa e investimit q\u00eb shkon n\u00eb sektor\u00eb t\u00eb ekonomis\u00eb reale (prodhim\/industri\/teknologji me vler\u00eb t\u00eb shtuar) mbetet relativisht e vog\u00ebl.<\/p>\n
Prodhimi dhe industria, prania ekziston, por pesha mbetet modeste<\/p>\n
N\u00ebse lexohen t\u00eb dh\u00ebnat sipas aktivitetit ekonomik, prodhimi (manufacturing) shfaqet her\u00eb pas here me vlera pozitive, por jo n\u00eb p\u00ebrmasa q\u00eb ta ndryshojn\u00eb struktur\u00ebn. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, Kosova nuk po e p\u00ebrkthen val\u00ebn e investimeve t\u00eb huaja n\u00eb nj\u00eb transformim industrial t\u00eb duksh\u00ebm. N\u00eb mbizot\u00ebrimin ekonomik ku deficiti tregtar \u00ebsht\u00eb kronik dhe eksportet jan\u00eb t\u00eb kufizuara, kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vlersuar shpesh si pik\u00eb e dob\u00ebt strategjike.<\/p>\n
Investimet n\u00eb energji, luhatje dhe sinjale t\u00eb paq\u00ebndrueshm\u00ebris\u00eb<\/p>\n
Nj\u00eb element tjet\u00ebr q\u00eb del nga seria vjetore \u00ebsht\u00eb luhatja e investimeve n\u00eb n\u00ebn-sektor\u00eb si energjia (elektricitet\/gaz\/avull), ku shfaqen edhe vlera negative n\u00eb disa periudha. K\u00ebto l\u00ebvizje shpesh lidhen me ristrukturime, riatdhesim fitimesh, shlyerje nd\u00ebrmarrjesh, ose zhvendosje t\u00eb kapitalit brenda grupeve por n\u00eb nivel tregues, mesazhi \u00ebsht\u00eb i qart\u00eb se investimet n\u00eb sektor\u00eb strategjik\u00eb nuk po ecin me t\u00eb nj\u00ebjtin stabilitet si patundshm\u00ebria.<\/p>\n
\u00c7far\u00eb tregon 2025 deri n\u00eb tremujorin e tret\u00eb?Sipas serive kohore t\u00eb publikuara nga BQK (IIP\/BoP), t\u00eb dh\u00ebnat jan\u00eb t\u00eb disponueshme edhe p\u00ebr Q3 2025, p\u00ebrfshir\u00eb ndarjen e investimeve direkte sipas aktivitetit dhe komponent\u00ebve t\u00eb bilancit t\u00eb pagesave.<\/p>\n
N\u00eb leximin e tremujor\u00ebve t\u00eb par\u00eb t\u00eb 2025 (deri n\u00eb T3), trendi i viteve t\u00eb fundit vazhdon, niveli i p\u00ebrgjithsh\u00ebm q\u00ebndron i lart\u00eb dhe struktura mbetet e anuar fort drejt patundshm\u00ebris\u00eb, nd\u00ebrsa financat e sh\u00ebrbimet ruajn\u00eb rolin dyt\u00ebsor. Kjo e b\u00ebn 2025 nj\u00eb vit ku \u201critmi\u201d i investimeve nuk bie.<\/p>\n
Dihet se n\u00eb ekonomin\u00eb e vog\u00ebl t\u00eb Kosov\u00ebs, ku remitencat dhe konsumi kan\u00eb pesh\u00eb t\u00eb madhe, \u00ebsht\u00eb e kuptueshme q\u00eb patundshm\u00ebria t\u00eb t\u00ebrheq\u00eb kapital. Por kur IHD-t\u00eb dominohen nga prona, ekspert\u00ebt e ekonomis\u00eb n\u00eb Kosovw shpesh kan\u00eb theksuar se rreziku \u00ebsht\u00eb q\u00eb vendi t\u00eb ket\u00eb rritje t\u00eb \u00e7mimeve t\u00eb banesave pa rritje proporcionale t\u00eb produktivitetit; pak investime n\u00eb teknologji\/industri (vler\u00eb e shtuar); pun\u00ebsim t\u00eb p\u00ebrkohsh\u00ebm (nd\u00ebrtim), por jo domosdoshm\u00ebrisht zinxhir\u00eb prodhimi afatgjat\u00eb dhe var\u00ebsi t\u00eb vazhdueshme nga importi, sepse investimi nuk e rrit eksportin.<\/p>\n
Investimet e huaja direkte n\u00eb Kosov\u00eb: Gjermania dhe Zvicra udh\u00ebheqin fluksin, nd\u00ebrsa Turqia rrit investimet e saj n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme<\/p>\n
N\u00eb vitin 2024, investimet e huaja direkte arrit\u00ebn n\u00eb 793.5 milion\u00eb euro, duke sh\u00ebnuar nj\u00eb rritje krahasuar me vitin 2023, kur ato ishin 840.1 milion\u00eb euro, por me nj\u00eb stabilizim t\u00eb vog\u00ebl krahasuar me vitin rekord 2022, kur IHD-t\u00eb kap\u00ebn 732 milion\u00eb euro.<\/p>\n
Vitet e fundit kan\u00eb treguar nj\u00eb diversifikim t\u00eb investimeve nga vende t\u00eb ndryshme, duke reflektuar besimin e investitor\u00ebve t\u00eb huaj n\u00eb ekonomin\u00eb e Kosov\u00ebs. Investimet nga Turqia kan\u00eb pasur nj\u00eb rritje t\u00eb vazhdueshme, duke arritur n\u00eb 188.3 milion\u00eb euro, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb vendet fqinje si Shqip\u00ebria dhe Serbia kan\u00eb pasur flukse m\u00eb modeste dhe t\u00eb paq\u00ebndrueshme.<\/p>\n
Sektorialisht, kjo rritje e investimeve ka ardhur si rezultat i projekteve t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb sektor\u00ebt e energjis\u00eb, teknologjis\u00eb, nd\u00ebrtimit dhe sh\u00ebrbimeve financiare. P\u00ebr shembull, Gjermania dhe Zvicra kan\u00eb udh\u00ebhequr investimet n\u00eb sektorin financiar dhe energjetik, nd\u00ebrsa SHBA-ja dhe Turqia kan\u00eb fokusuar investimet e tyre n\u00eb nd\u00ebrtim dhe teknologji.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, t\u00eb dh\u00ebnat tremujore tregojn\u00eb se fluksi i investimeve nuk \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb konstant. P\u00ebr shembull, gjat\u00eb vitit 2024, tremujori i par\u00eb solli 182.6 milion\u00eb euro IHD, nd\u00ebrsa tremujori i dyt\u00eb ishte 175.3 milion\u00eb euro, duke reflektuar luhatje t\u00eb lehta sezoniere dhe ndikime nga situata globale ekonomike. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Prishtin\u00eb 05 Janar 2026 15:07 Kosova ka kaluar nj\u00eb cik\u00ebl t\u00eb gjat\u00eb t\u00eb luhatjeve n\u00eb investimet e huaja direkte (IHD) nga nivelet e larta para<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":26570,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-26564","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-shoqerore-sq"],"yoast_head":"\n