Dozvola za pansion manastira Gračanica nije odobrena, potrebno je popunjavanje dokumentacije

Priština, 16. mart 2026. 11:26

Radovi na objektu koji je izgrađen do krova bez dozvole, kako to predviđa Zakon o kulturnom nasljeđu, zaustavljeni su prošlog mjeseca od strane Inspektorata za kulturno nasljeđe. Nakon zahtjeva za saglasnost od Arheološkog instituta Kosova, ova institucija je nakon 20 dana zatražila dopunu dostavljene dokumentacije. Konak se očekuje da bude u službi manastira koji je pod trajnom zaštitom i jedan je od četiri spomenika na Kosovu koji su i pod zaštitom UNESCO-a.

Srpskoj pravoslavnoj crkvi nije odobren zahtjev koji je podnijela preko Opštine Gračanica za arheološku saglasnost za izgradnju konaka za monahe kod Manastira Gračanica. Radovi na objektu koji je izgrađen do krova bez dozvole, kako to predviđa Zakon o kulturnom nasljeđu, zaustavljeni su prošlog mjeseca od strane Inspektorata za kulturno nasljeđe. Nakon zahtjeva za saglasnost od Arheološkog instituta Kosova, ova institucija je nakon 20 dana zatražila dopunu dostavljene dokumentacije. Konak se očekuje da bude u službi manastira koji je pod trajnom zaštitom i jedan je od četiri spomenika na Kosovu koji su i pod zaštitom UNESCO-a.

„S ciljem nastavka razmatranja građevinskog projekta, KPSH/IAK traži dopunu dokumentacije sljedećim materijalima: širu situaciju postojećeg stanja u razmjeri 1:200, sa prikazom položaja i karakteristika spomenika pod zaštitom, svih objekata konaka Manastira Gračanica, uključujući i novu zgradu koja je nedavno podignuta do krova; fotografije svih objekata prikazanih u situaciji“, navodi se u preporuci koju je izdao Stručni savjet za razmatranje Arheološkog instituta Kosova.

U dokumentu koji je potpisao predsjedavajući Savjeta, arheolog Berat Ademi, navodi se da su navedeni dokumenti potrebni za dalje razmatranje predmetne gradnje kako bi se utvrdilo da li ima uticaja na integritet i autentičnost dobra svjetske kulturne baštine – spomenika „Manastir Gračanica“ u Gračanici. U dokumentu koji je KOHA dobila od Opštine Gračanica, a koji je protokolisan 11. dana ovog mjeseca, pojašnjava se da se nova gradnja nalazi na parceli unutar zaštićenog prostora dobra kulturnog nasljeđa „Manastir Gračanica“, koji je ujedno i dobro arheološkog kulturnog nasljeđa.

KOHA je prošlog mjeseca izvijestila da je Opština Gračanica suspendovala građevinsku dozvolu za konak, koju je bila izdala bez saglasnosti institucija za zaštitu kulturnog nasljeđa.

„Suspenduje se primjena građevinske dozvole br. II 571/25 od 06.03.2025, koju je izdala Opština Gračanica za izgradnju konaka za monahe na katastarskoj parceli br. 1749/7 KO Gračanica, u vlasništvu Eparhije raško-prizrenske“, navodi se u prvoj tački rješenja koje je donijela Direkcija za urbanizam na čijem je čelu direktorica Aleksandra Djekić. U rješenju se navodi da je suspenzija privremenog karaktera i važi do dobijanja saglasnosti nadležnih institucija za zaštitu kulturnog nasljeđa. Rješenje nosi datum 9. februar, ali je zvanično protokolisano 13. februara, tri dana nakon što je Inspektorat zaustavio radove na izgradnji konaka. U obrazloženju se uopšte ne pominje da je Inspektorat zaustavio radove, već se pominju samo sastanci koje su imali predstavnici opštine sa predstavnicima Inspektorata za kulturno nasljeđe. KOHA je, na osnovu prepiske koju posjeduje, izvijestila da su opštinski zvaničnici nakon sastanka odbili da suspenduju dozvolu, te da je do ove odluke došlo tek nakon što su radovi zaustavljeni.

Dana 10. februara inspektori Inspektorata za kulturno nasljeđe zaustavili su radove na gradilištu. Prisutnima je uručen zapisnik u kojem se izriče mjera zabrane radova i daje obrazloženje, a potom im je dostavljena i odluka.

U jugoistočnom dijelu ogradnog zida Manastira Gračanica srušen je dio jednog postojećeg objekta. I ova radnja je izvedena bez ikakve saglasnosti institucija za zaštitu kulturnog nasljeđa. Nakon toga je započeta gradnja planirana kao konak za monahe manastira, koji je od 2016. godine dobro kulturnog nasljeđa pod trajnom zaštitom, što je najviša kategorija kojom država štiti jedan spomenik.

KOHA je, na osnovu brojnih zvaničnih institucionalnih prepiski, izvijestila da su radovi izvedeni bez dozvole. Ovaj zaključak dolazi od Regionalnog centra za kulturno nasljeđe u Prištini i Arheološkog instituta Kosova. Putem zvaničnog izvještaja obaviješten je Inspektorat za kulturno nasljeđe. Inspektori su održali sastanak sa zvaničnicima Opštine Gračanica. Nakon sastanka, na kojem su opštinskim zvaničnicima pojašnjeni detalji o postupanju u takvim slučajevima, elektronskom poštom je zatražena suspenzija građevinske dozvole.

Prema dopisu, inspektori i opštinski zvaničnici su se na sastanku složili da se, u cilju poštovanja odredbi Zakona o kulturnom nasljeđu, suspenduje građevinska dozvola u određenom prostoru. Manastir je takođe posebna zaštićena zona i nalazi se na listi Zakona o posebnim zaštićenim zonama.

Međutim, Direkcija za urbanizam i prostorno planiranje u Opštini Gračanica je putem elektronske pošte odbila da postupi po preporuci. Prema riječima direktorice Aleksandre Djekić, prilikom izdavanja dozvole oslonili su se na Razvojni plan Opštine Gračanica za period 2014–2029, Zakon o izgradnji i Zakon o posebnim zaštićenim zonama. Međutim, taj zakon ni u jednom članu ne predviđa da se intervencije mogu vršiti bez dozvole institucija za zaštitu kulturnog nasljeđa Kosova. Naprotiv, zakon predviđa da: „Posebne zaštićene zone takođe u potpunosti uživaju zaštitu utvrđenu Zakonom o kulturnom nasljeđu i njegovim kasnijim izmjenama“. Takođe, Aneks 5 Ahtisarijevog plana, iz kojeg proizlazi ovaj zakon, određuje da Srpska pravoslavna crkva vrši odgovornosti u skladu sa zakonodavstvom Kosova. Direkcija za urbanizam Opštine Gračanica je u dopisu Inspektoratu navela da se njihov zahtjev zasniva na netačnim informacijama i da ignoriše zakonske odredbe o posebnim zaštićenim zonama, te su na osnovu toga zatražili povlačenje naloga za suspenziju dok se pitanje ne razmotri pred Savjetom za implementaciju i monitoring. Ovaj savjet je proistekao iz Zakona o posebnim zaštićenim zonama, ali je forum koji olakšava komunikaciju i međuinstitucionalne sporazume i nema mandat da odobrava projekte niti izdaje dozvole. Inspektorat je potom putem drugog dopisa još jednom pojasnio situaciju Direkciji za urbanizam i prostorno planiranje Opštine Gračanica. Zatraženo je poštovanje važećeg zakonodavstva, uključujući Zakon o kulturnom nasljeđu.

Zakon o kulturnom nasljeđu predviđa da je u situacijama kada se izvode radovi unutar perimetra spomenika ili u njihovoj zaštićenoj zoni potrebna pisana dozvola.

„Svaka intervencija koja utiče na cjelovitost ili vrijednosti kulturnog nasljeđa zahtijeva pisanu dozvolu nadležne institucije“, određeno je u članu 4 Zakona o kulturnom nasljeđu. Tu se takođe navodi da nadležna institucija naređuje trenutno zaustavljanje na neodređeni vremenski period svake vrste neovlašćenih radova na kulturnom nasljeđu.

„Zahtjev za dozvolu za izgradnju objekata ili drugih radova unutar zaštićene zone arhitektonskog spomenika, ili unutar arhitektonskog konzervatorskog prostora, ili koji utiče na okruženje jedne cjeline, podnosi se na razmatranje nadležnoj instituciji. Nadležna institucija ima pravo veta na izdavanje takve dozvole. Ako nadležna institucija ne odgovori u roku od 15 dana u vezi sa zahtjevom za izgradnju objekata ili drugih zahvata, dozvolu može odrediti relevantni organ za planiranje i izgradnju“, određeno je u članu 9. Ovaj zakon čak predviđa i pravo veta nadležne institucije u takvim slučajevima.

KOHA je u kontinuitetu pokušavala da dobije odgovor od direktorice Urbanizma i prostornog planiranja u Opštini Gračanica, Aleksandre Djekić, ali ona nije odgovorila. Odgovor nije stigao ni od Srpske pravoslavne crkve.

Manastir Gračanica nalazi se na obali rijeke Gračanka, južno od Prištine. Prema bazi podataka kulturnog nasljeđa, današnji manastir je rekonstrukcija crkve iz XIV vijeka posvećene Bogorodici, koja je izgrađena na temeljima ranohrišćanske bazilike iz VI vijeka.