Religija, geopolitika i propaganda: Obim operacija uticaja na Zapadnom Balkanu

Priština, 12. mart 2026 08:58

U eri modernih sukoba, ratovi se više ne vode samo na bojnom polju, već i u informacionom prostoru. Uz vojnu konfrontaciju, vodi se paralelna bitka za kontrolu narativa i oblikovanje javne percepcije. Propaganda, manipulacija informacijama i dezinformacije postali su ključni instrumenti geopolitičke konkurencije.

Zapadni Balkan, zbog svoje složene političke istorije, nasljeđenih tenzija i krhke strukture medijskog pejzaža, ostaje jedan od najranjivijih regiona na takve operacije uticaja, piše portal The Balkan Report.

Narativi o „zaštiti pravoslavnog svijeta“, na primjer, često su korišćeni u diskursima vezanim za rusku spoljnu politiku.

Rusija, Кina, a u nekim slučajevima i Iran, tokom godina su izgradili mreže uticaja širom balkanskog medijskog pejzaža. Ove mreže uključuju tradicionalne medije, onlajn portale, kulturne i vjerske organizacije, kao i moćne komunikacione mreže na platformama društvenih medija.

Cilj nije uvijek direktno ubijediti javnost da prihvati određenu naraciju. Često je cilj stvoriti zabunu, relativizovati činjenice i oslabiti povjerenje u demokratske institucije i tradicionalne izvore informacija.

U Srbiji, na primjer, dio provladinih medija i tabloida širi narative koji se često poklapaju sa uredničkim linijama ruskih državnih medija. Zapad je prikazan kao destabilizujuća sila u međunarodnom poretku, dok je Rusija predstavljena kao sila koja dovodi u pitanje taj poredak i brani princip državnog suvereniteta. Ovi narativi su posebno pojačani od početka rata u Ukrajini, kada su djelovi srpskih medija promovisali rusko tumačenje sukoba i relativizovali odgovornost Moskve za agresiju.

U Bosni i Hercegovini, posebno u entitetu Republika Srpska, proruski i antizapadni narativi su takođe našli plodno tlo. Medijski i politički akteri povezani sa strukturama ovog entiteta često reprodukuju diskurse koji su u skladu sa komunikacionom strategijom Moskve. U nekim slučajevima, ovi narativi su isprepleteni sa nacionalističkom retorikom koja je već dio unutrašnje političke dinamike Bosne i Hercegovine.

Na primjer, na Кosovu su dezinformacijske operacije često povezane sa političkim tenzijama i situacijom u sjevernom dijelu zemlje. Narativi koji kruže u nekim medijima i na društvenim mrežama pokušavaju da prikažu Кosovo kao destabilizujući faktor u regionu ili kao projekat koji je nametnuo Zapad. Ovi narativi često odražavaju diskurse koje promovišu neki mediji u Srbiji, kao i propagandne mreže povezane sa ruskim interesima u regionu.

U Crnoj Gori, dezinformacije su bile posebno očigledne tokom perioda političkih kriza i izbora. Narativi vezani za nacionalni identitet, Pravoslavnu crkvu i geopolitičku orijentaciju zemlje često su korišćeni za polarizaciju javnog mnjenja. U mnogim slučajevima, ovi narativi se šire putem koordinisanih mreža na platformama društvenih medija.

Još jedna važna dimenzija je uticaj medija koje finansiraju strane države.

Medijski kanali poput RT-a, Sputnjika i drugih platformi povezanih sa ruskom međunarodnom medijskom strategijom godinama održavaju značajno prisustvo u informacionom prostoru regiona, posebno na srpskom jeziku.

U međuvremenu, Кina je više uložila u medije i kulturnu diplomatiju, promovišući narative vezane za ekonomski razvoj i multipolarni međunarodni poredak.

Iran, iako sa ograničenijim uticajem u regionu, povremeno koristi vjerske i ideološke narative kako bi izgradio solidarnost sa određenim zajednicama i promovisao svoje tumačenje dešavanja na Bliskom istoku.