Kosovo sa tri šanse za „Srce Sarajeva“ koje vodi ka Oskaru

Sarajevo, 24. jul 2025.

Na Sarajevo Film Festivalu – koji je ove godine, po prvi put, kvalifikacioni za prestižnu nagradu “Oscar” – Kosovo ima trostruko prisustvo u tri različite kategorije: u kategoriji dugometražnog filma kao koproducent crnogorskog filma „Vidra“, i sa punom predstavom kroz filmove „Mua – veruj, portret me je spasio“, u režiji Albana Muje, i „Oči Berne“, u režiji Ermala Gërdovca sa scenarijem Patrika Lekaja. Sva tri filma su izabrana između više od hiljadu prijava.

Sarajevo Film Festival, poznat kao jedan od najvećih filmskih festivala u Jugoistočnoj Evropi, ove godine postaje i kvalifikacioni za Oskar, a na njegovom crvenom tepihu šetali su se brojni istaknuti filmski umetnici. Kosovo, iako još uvek prisutno u “fusnoti”, nije nepoznato ovom festivalu i nagradama „Srce Sarajeva“.

U sredu su objavljeni zvanični učesnici 31. izdanja festivala. U trci se našlo 50 filmova iz celog sveta, među kojima Kosovo ima čak tri predstave: jedan koprodukcijski film i dva domaća proizvoda.

„Vidra“, režirana od strane Srgjana Vuletića, sa scenarijem Stefana Boškovića, u kojem je Kosovo koproducent, dok su vodeći producenti Crna Gora, Bosna i Hercegovina, Italija i Hrvatska, takmiči se u glavnoj kategoriji – dugometražnog filma – zajedno sa još osam ostvarenja. Svetka premijera je zakazana u okviru SFF-a, koji će se održati od 15. do 22. avgusta. Producent iz Kosova je Fatmir Spahiu, koji je takođe jedan od glumaca, zajedno sa Edonom Reshitaj i Auritom Agushi. U timu su i Pëllumb Ballata i Nol Selmani. Kosovski kinematografski centar (QKK) finansijski podržava projekat kao manjinski koproducent. Film je opisan kao drama koja otkriva priču Hanë, introvertne devojke koja se tajno zaljubila u Balshën. Sinopsis kaže: „Kroz lik Hanë, publika doživljava kompleksno emocionalno putovanje ispunitno nadom, razočarenjima, tugom, boreći se za sebe i svoje stavove.“

Kosovo učestvuje i sa dva filma čija su producenti iz iste zemlje: „Mua – veruj, portret me je spasio“, režija Alban Muja, takmiči se u kategoriji dokumentarnog filma i ima regionalnu premijeru u Sarajevu, dok je „Oči Berne“, režija Ermal Gërdovci, scenario Patrik Lekaj, u kategoriji kratkometražnog filma i imaće svetsku premijeru.

QKK je potvrdio učešće sva tri filma. Za „Vidru“ je naglasio da je projekat još u razvoju privukao pažnju važnih međunarodnih platformi i događaja: izabran je za Cinefondation – L’Atelier na Kanskom festivalu, osvojio glavnu nagradu „Eurimages Co‑Production Development Award“ na CineLink-u, dobio Best Pitch Award na When East Meets West, i uvršten u Work in Progress program Filmskog festivala u Solunu. Poseban aspekt je uključivanje mladih srednjoškolaca u glavnim ulogama.

Zvaničan sajt SFF-a navodi: premijera je svetska. O „Mua‑i“ se navodi da je posle niza uspeha na međunarodnim festivalima, izabran i u Competiton Programme – Documentary Film.

Ukupno 20 dokumentarnih filmova se takmiči. „Mua…“ je svoju svetsku premijeru imao u februaru na Berlinaleu, gde je dirljivo ispričao priču o preživljavanju. Režiserov otac, slikar Skënder Muja, prepričava kako mu je umetnost spasila život – jedne mračne noći kada ga je mučki napao srpski kasapin. Film je prikazan u okviru Forum Expanded programa na 75. izdanju Berlinalea. U aprilu je prikazan na Go Short u Nimegenu, a u junu na Vienna Shorts i kratkometražnom festivalu u Hamburgu.

„Oči Berne“ će u Sarajevu doživeti svoju svetsku premijeru. Radio se kao psihološka drama, kroz emociju besa, prošlosti i mračne katarsisne vizije; portretujući Berna kao osobu progonjenu traumom i iscrpljenu insomnijom – između realnosti i osvete. Takmiči se među deset kratkih filmova u okviru Competition Programme – Short Film. Uloge igraju: Arta Selimi, Tristan Halilaj, Ervin Shala, Gramos Malaj i Altin Vraniqi.

SFF navodi da će od ukupno 50 filmova u četiri kategorije, 16 imati svetske premijere. Komisija za selekciju, pod vođstvom umetničke direktorke Izete Gragjević, razmotrila je 1.036 prijava: 195 dugometražnih, 291 dokumentarnih i 550 kratkih i studentskih filmova.

Citat Gragjević saopštava:

„Programi 31. izdanja SFF-a okupljaju autore koji, svak iz svoje perspektive i kroz različite formate i žanrove, istražuju kako živimo i preživljavamo unutar kompleksnih i nestabilnih društvenih okvira. Ova selekcija pruža prostor da, kroz filmske priče, podsetimo šta nas sve povezuje: potrebu za razumevanjem, bliskošću i empatijom.“

Ove godine, Sarajevski filmski festival postaje i „festival kvalifikovanog filma“ za Oskara. To znači da pobednici u odabranim kategorijama mogu biti nominovani za ovu prestižnu nagradu.

Objava iz marta ove godine navodi:

„Nakon ulaska na spisak prestižnih festivala još 2019. godine, gde su pobednici u kategoriji kratkog filma automatski mogli biti razmatrani za nominaciju za Oskara, sada taj privilegij imaju i laureati ‘Srca Sarajeva’ za najbolji dokumentarni dugometražni film.“

Američka filmska akademija uključila Sarajevo Film Festival među kvalifikacione festivale za „Oskara“

„Academy Awards“ (Oskari) je uvrstila kategoriju „kvalifikacionih filmskih festivala“ kako bi istakla filmove koji su nagrađeni na relevantnim festivalima širom sveta.

„Prema odluci Američke akademije filmskih umetnosti i nauka, pobednici nagrade ‘Srce Sarajeva’ za najbolji dokumentarni film, ‘Srce Sarajeva’ za najbolji kratki film, kao i pobednik nominacije za Evropsku filmsku nagradu u kategoriji najboljeg kratkog filma, automatski se kvalifikuju za razmatranje za nominaciju za Oskara. Ovo priznaje uspeh nagrađenih na SFF-u, i ukoliko ispunjavaju ostale uslove Akademije, imaju pravo da budu razmatrani za nominaciju“, navodi se u saopštenju.

U okviru SFF-a, kinematografija sa Kosova ima poseban status. Samo prošle godine, film „Žuto bolesna“ (Si e verdhë e sëmurë) u režiji Norike Sefe osvojio je nagradu „Srce Sarajeva“ za najbolji kratki dokumentarni film.

Godine 2021, Sefa je svojim filmom „U potrazi za Venerom“ (Në kërkim të Venerës) dobila Specijalno priznanje za rodnu ravnopravnost. Prošle godine u konkurenciji je bio i film „Na putu“ (Rrugës) reditelja Samira Karahode.

Godine 2020, film „Exil“ u režiji Visara Morine osvojio je Srce Sarajeva za najbolji film. U istom izdanju festivala učestvovali su i filmovi „Andromedina galaksija“ (Galaktika e Andromedës) rediteljke More Raça, „Zana“ rediteljke Antonete Kastrati, i „Vera sanja more“ (Vera andrron detin) rediteljke Kaltrine Krasniqi.

Te godine, Kosovo je ostvarilo trostruki uspeh: filmovi „Lavice sa brda“ (Luaneshat e kodrës), „U potrazi za Venerom“ i „Bez mesta“ (Pa vend) osvojili su neka od glavnih priznanja festivala. Glumice Flaka Latifi, Era Balaj i Uratë Shabani, deo glumačke ekipe filma „Lavice sa brda“ u režiji Luane Bajrami, osvojile su „Srce Sarajeva“ za najbolju glumicu.

Pored toga, „U potrazi za Venerom“ je dobio specijalno priznanje za rodnu ravnopravnost, dok je „Bez mesta“ Samira Karahode dobio Specijalno priznanje žirija.

Istorija Sarajevo Film Festivala počinje 1995. godine – upravo dok je Sarajevo bilo pod opsadom srpskih vojnih snaga. Neki od velikih svetskih imena koji su posetili festival uključuju: Angelinu Jolie, Brada Pitta, Roberta De Nira, Orlanda Blooma, Morgana Freemana, Gerarda Depardieua i Benicia del Tora.