Šaip Kamberi za nemačke novine: „Demokratizacija Srbije ne može se zasnivati na reprodukciji starih modela“ -

albanski
srpski
Prishtinë, 25 maj 2026 08:02

Në një artikull mbi zhvillimet në Serbi, gazeta e mirënjohur gjermane “Frankfurter Allgemeine Zeitung” (FAZ) thekson se një pjesë e lëvizjes protestuese studentore karakterizohet nga një ton nacionalist. Së fundmi, kjo u bë e qartë përmes miratimit të një „memorandumi“ studentor, i cili në një gjuhë konfuze ideologjike përsërit narrativat nacionaliste serbe për Kosovën dhe në thelb kërkon që shteti tashmë i pavarur të rikthehet si provincë nën sovranitetin e Beogradit.
Një politikan që e refuzon këtë është Shaip Kamberi, i vetmi deputet shqiptar në parlamentin serb, shkruan “Frankfurter Allgemeine Zeitung”. Kamberi vjen nga Lugina e Preshevës, e cila kufizohet me Kosovën në jugperëndim të Serbisë. Në luginë ka një shumicë të popullsisë shqiptare. Krejt në jug, rreth qytetit kufitar të Preshevës, shqiptarët përbëjnë më shumë se 90 për qind të popullsisë. Prandaj, nuk është çudi që Kamberi i sheh ngjarjet nga një perspektivë shqiptare.
Megjithëse ai nuk e refuzon në parim lëvizjen protestuese studentore, raporton “Frankfurter Allgemeine Zeitung”, ai patjetër që refuzon „memorandumin e tyre për Kosovën“ dhe dukuritë e ngjashme shoqëruese nacionaliste: „Demokratizimi i Serbisë nuk mund të bazohet në riprodhimin e modeleve të vjetra nacionaliste – madje as atëherë kur ato vijnë të ambalazhuara me një paketim të ri politik“, thotë ai. Ai thotë se e kupton argumentin pragmatik se është e nevojshme të zëvendësohet „regjimi autoritar i Aleksandar Vuçiqit“, por përvoja nga historia e re serbe ka treguar „se kompromiset me nacionalizmin prodhojnë në aspektin afatgjatë kriza të reja, padrejtësi të reja dhe paqëndrueshmëri të re“.
Me këtë ai aludon për vitet nëntëdhjetë dhe fillimin e viteve dymijë. Në shtator të vitit 2000, opozita e bashkuar serbe kishte arritur të mposhtte në zgjedhje sundimtarin e dhunshëm Sllobodan Millosheviq (ministër i propagandës së të cilit në atë kohë ishte presidenti i tanishëm Aleksandr Vuçiq). Pasi Millosheviqi nuk deshi t’i pranonte rezultatet, ai u rrëzua në një kryengritje popullore në tetor të po atij viti. Por çmimi për ndryshimin e pushtetit ishte i lartë. Në zgjedhje, opozita pro-evropiane kishte bërë një aleancë pragmatike me nacionalistin serb Vojisllav Koshtunica, i cili në vitet në vijim, si president jugosllav dhe më vonë si kryeministër serb, e largoi Serbinë nga BE-ja dhe e afroi me Rusinë.
Kamberi nuk dëshiron që zhvillime të tilla të përsëriten me lëvizjen studentore. „Një Serbi demokratike duhet të bazohet në vlerat qytetare, në ballafaqimin me të kaluarën dhe në barazinë e të gjithë popujve“, thotë ai. Natyrisht, lëvizja studentore nuk është homogjene dhe do të ishte gabim që të gjithë studentët të cilësoheshin si nacionalistë. „Megjithëse, problemi lind kur simbolet, mesazhet ose dokumentet dominuese lënë përshtypjen e një vazhdimësie me narrativat e vjetra kombëtare që e çuan rajonin në konflikte.“ Atëherë nuk është çudi që te pakicat në Serbi të lindë shqetësimi „se në thelb asgjë nuk po ndryshon realisht“.
Mbështetësit e studentëve argumentojnë se këmbëngulja e tyre për kthimin e Kosovës në shtetin serb nënkupton vetëm respektim të kushtetutës serbe. Kjo është formalisht e saktë, nënvizon gazeta gjermane. Si kryeministër, Koshtunica inicioi në tetor të vitit 2006 një referendum të suksesshëm, si pasojë e të cilit Kosova që prej asaj kohe renditet si pjesë e pandashme e Serbisë në preambulën e kushtetutës serbe.
Thirrja në kushtetutë në vetvete nuk është problematike, thotë Kamberi në këtë analizë të publikuar nga “Frankfurter Allgemeine Zeitung”. Por problemi lind kur njeriu thirret në kushtetutë „pa u ballafaquar me realitetin në terren dhe pa e kuptuar kontekstin historik. Kosova sot funksionon si shtet i pavarur, i njohur nga shumica e botës demokratike.“ Përballë këtyre fakteve, ai vlerëson se këmbëngulja në formulime juridiko-kushtetuese e mban shoqërinë serbe „në një konflikt të përhershëm me realitetin“. Pretendimi se ekziston një „çështje e hapur e Kosovës“ për sa i përket statusit, flet „më shumë për dilemën e brendshme politike të Serbisë sesa për Kosovën.“ Sepse iluzioni se proceset historike mund të kthehen mbrapsht nuk i shërben as Serbisë dhe as rajonit.
Një argument tjetër që sjellin mbështetësit ose mbrojtësit e studentëve kryengritës është i natyrës pragmatike: Serbia, sipas tyre, është një vend ku pa një dozë të fortë nacionalizmi nuk mund të fitohen zgjedhjet. Lëvizja studentore po i përshtatet këtij realiteti. Kamberi e hedh poshtë edhe këtë argument: „Pretendimi se pa nacionalizëm nuk mund të fitohen zgjedhjet në Serbi flet për thellësinë e problemit në shoqërinë serbe. Nëse pranohet logjika se nacionalizmi është një mjet i domosdoshëm politik, hapësira për një demokratizim të vërtetë mbyllet. Megjithatë, udhëheqja politike duhet të ndryshojë vetëdijen shoqërore – dhe jo t’i përshtatet asaj në mënyrë oportuniste.
Nuk mjafton vetëm mposhtja e Vuçiqit, thotë Kamberi. Serbia ka nevojë për një shkëputje nga politika që e
Prikaži rječnik
5.000
Приштина, 25. мај 2026. 08:02

У чланку о дешавањима у Србији, познате немачке новине „Франкфуртер алгемајне цајтунг“ (ФАЗ) наглашавају да део студентског протестног покрета карактерише националистички тон. То је недавно јасно постало јасно усвајањем студентског „меморандума“, који збуњујућим идеолошким језиком понавља српске националистичке наративе о Косову и у суштини захтева да се сада независна држава врати као покрајина под суверенитет Београда.
Један политичар који ово одбацује је Шаип Камбери, једини албански посланик у српском парламенту, пише „Франкфуртер алгемајне цајтунг“. Камбери долази из Прешевске долине, која се граничи са Косовом у југозападној Србији. Долина има већински албанско становништво. Даље на југу, око пограничног града Прешева, Албанци чине више од 90 процената становништва. Стога не чуди што Камбери догађаје посматра из албанске перспективе.
Иако у принципу не одбацује студентски протестни покрет, извештава Франкфуртер алгемајне цајтунг, он свакако одбацује њихов „меморандум о Косову“ и сличне националистичке феномене који га прате: „Демократизација Србије не може се заснивати на репродукцији старих националистичких модела – чак ни када долазе упаковани у ново политичко паковање“, каже он. Каже да разуме прагматични аргумент да је неопходно заменити „ауторитарни режим Александра Вучића“, али искуство новије српске историје показало је „да компромиси са национализмом производе нове кризе, нове неправде и нову нестабилност на дужи рок“.
Он мисли на 1990-те и почетак 2000-их. У септембру 2000. године, уједињена српска опозиција успела је да победи насилног владара Слободана Милошевића (чији је министар пропаганде у то време био садашњи председник Александар Вучић) на изборима. Након што је Милошевић одбио да прихвати резултате, свргнут је у народном устанку у октобру те године. Али цена промене власти била је висока. На изборима, проевропска опозиција је склопила прагматични савез са српским националистом Војиславом Коштуницом, који је у наредним годинама, као југословенски председник, а касније и као српски премијер, удаљио Србију од ЕУ и приближио је Русији. Камбери не жели да се такав развој догађаја понови са студентским покретом. „Демократска Србија мора бити заснована на грађанским вредностима, на суочавању са прошлошћу и на равноправности свих народа“, каже он. Наравно, студентски покрет није хомоген и било би погрешно све студенте означити као националисте. „Међутим, проблем настаје када доминантни симболи, поруке или документи остављају утисак континуитета са старим националним наративима који су довели регион до сукоба.“ Није ни чудо, дакле, што су мањине у Србији забринуте да се „у суштини ништа заправо не мења“.

Присталице студената тврде да њихово инсистирање на повратку Косова у српску државу значи само поштовање српског устава. То је формално тачно, подвлачи немачки лист. Као премијер, Коштуница је иницирао успешан референдум у октобру 2006. године, као резултат којег је Косово од тада наведено као неодвојиви део Србије у преамбули српског устава.
Позивање на устав само по себи није проблематично, каже Камбери у овој анализи коју је објавио „Франкфуртер алгемајне цајтунг“. Али проблем настаје када се неко позива на устав „без суочавања са стварношћу на терену и без разумевања историјског контекста. Косово данас функционише као независна држава, коју признаје већина демократског света“. Суочен са овим чињеницама, он оцењује да инсистирање на правно-уставним формулацијама држи српско друштво „у сталном сукобу са стварношћу“. Тврдња да постоји „отворено косовско питање“ у вези са статусом говори „више о унутрашњој политичкој дилеми Србије него о Косову“. Јер илузија да се историјски процеси могу преокренути не служи ни Србији ни региону.
Још један аргумент који износе присталице или браниоци студентских побуњеника је прагматичне природе: Србија је, према њима, земља у којој се без јаке дозе национализма не може победити на изборима. Студентски покрет се прилагођава овој реалности. Камбери такође одбацује овај аргумент: „Тврдња да се без национализма не може победити на изборима у Србији говори о дубини проблема у српском друштву. Ако се прихвати логика да је национализам неопходно политичко средство, простор за истинску демократизацију је затворен. Међутим, политичко руководство мора да промени друштвену свест – а не да се опортунистички прилагођава њој.
Није довољно само победити Вучића, каже Камбери. Србији је потребан одмор од политике која…
Priština, 25. maj 2026. 08:02

U članku o dešavanjima u Srbiji, poznate nemačke novine „Frankfurter algemajne cajtung“ (FAZ) naglašavaju da deo studentskog protestnog pokreta karakteriše nacionalistički ton. To je nedavno jasno postalo jasno usvajanjem studentskog „memoranduma“, koji zbunjujućim ideološkim jezikom ponavlja srpske nacionalističke narative o Kosovu i u suštini zahteva da se sada nezavisna država vrati kao pokrajina pod suverenitet Beograda.
Jedan političar koji ovo odbacuje je Šaip Kamberi, jedini albanski poslanik u srpskom parlamentu, piše „Frankfurter algemajne cajtung“. Kamberi dolazi iz Preševske doline, koja se graniči sa Kosovom u jugozapadnoj Srbiji. Dolina ima većinski albansko stanovništvo. Dalje na jugu, oko pograničnog grada Preševa, Albanci čine više od 90 procenata stanovništva. Stoga ne čudi što Kamberi događaje posmatra iz albanske perspektive.
Iako u principu ne odbacuje studentski protestni pokret, izveštava Frankfurter algemajne cajtung, on svakako odbacuje njihov „memorandum o Kosovu“ i slične nacionalističke fenomene koji ga prate: „Demokratizacija Srbije ne može se zasnivati na reprodukciji starih nacionalističkih modela – čak ni kada dolaze upakovani u novo političko pakovanje“, kaže on. Kaže da razume pragmatični argument da je neophodno zameniti „autoritarni režim Aleksandra Vučića“, ali iskustvo novije srpske istorije pokazalo je „da kompromisi sa nacionalizmom proizvode nove krize, nove nepravde i novu nestabilnost na duži rok“.
On misli na 1990-te i početak 2000-ih. U septembru 2000. godine, ujedinjena srpska opozicija uspela je da pobedi nasilnog vladara Slobodana Miloševića (čiji je ministar propagande u to vreme bio sadašnji predsednik Aleksandar Vučić) na izborima. Nakon što je Milošević odbio da prihvati rezultate, svrgnut je u narodnom ustanku u oktobru te godine. Ali cena promene vlasti bila je visoka. Na izborima, proevropska opozicija je sklopila pragmatični savez sa srpskim nacionalistom Vojislavom Koštunicom, koji je u narednim godinama, kao jugoslovenski predsednik, a kasnije i kao srpski premijer, udaljio Srbiju od EU i približio je Rusiji. Kamberi ne želi da se takav razvoj događaja ponovi sa studentskim pokretom. „Demokratska Srbija mora biti zasnovana na građanskim vrednostima, na suočavanju sa prošlošću i na ravnopravnosti svih naroda“, kaže on. Naravno, studentski pokret nije homogen i bilo bi pogrešno sve studente označiti kao nacionaliste. „Međutim, problem nastaje kada dominantni simboli, poruke ili dokumenti ostavljaju utisak kontinuiteta sa starim nacionalnim narativima koji su doveli region do sukoba.“ Nije ni čudo, dakle, što su manjine u Srbiji zabrinute da se „u suštini ništa zapravo ne menja“.

Pristalice studenata tvrde da njihovo insistiranje na povratku Kosova u srpsku državu znači samo poštovanje srpskog ustava. To je formalno tačno, podvlači nemački list. Kao premijer, Koštunica je inicirao uspešan referendum u oktobru 2006. godine, kao rezultat kojeg je Kosovo od tada navedeno kao neodvojivi deo Srbije u preambuli srpskog ustava.
Pozivanje na ustav samo po sebi nije problematično, kaže Kamberi u ovoj analizi koju je objavio „Frankfurter algemajne cajtung“. Ali problem nastaje kada se neko poziva na ustav „bez suočavanja sa stvarnošću na terenu i bez razumevanja istorijskog konteksta. Kosovo danas funkcioniše kao nezavisna država, koju priznaje većina demokratskog sveta“. Suočen sa ovim činjenicama, on ocenjuje da insistiranje na pravno-ustavnim formulacijama drži srpsko društvo „u stalnom sukobu sa stvarnošću“. Tvrdnja da postoji „otvoreno kosovsko pitanje“ u vezi sa statusom govori „više o unutrašnjoj političkoj dilemi Srbije nego o Kosovu“. Jer iluzija da se istorijski procesi mogu preokrenuti ne služi ni Srbiji ni regionu.
Još jedan argument koji iznose pristalice ili branioci studentskih pobunjenika je pragmatične prirode: Srbija je, prema njima, zemlja u kojoj se bez jake doze nacionalizma ne može pobediti na izborima. Studentski pokret se prilagođava ovoj realnosti. Kamberi takođe odbacuje ovaj argument: „Tvrdnja da se bez nacionalizma ne može pobediti na izborima u Srbiji govori o dubini problema u srpskom društvu. Ako se prihvati logika da je nacionalizam neophodno političko sredstvo, prostor za istinsku demokratizaciju je zatvoren. Međutim, političko rukovodstvo mora da promeni društvenu svest – a ne da se oportunistički prilagođava njoj.
Nije dovoljno samo pobediti Vučića, kaže Kamberi.