Kroz „srpski svet“, Moskva ima za cilj da institucionalizuje „ruski svet“ na Balkanu

Priština, 15. maj 2026. 09:59

Autor: Isuf B. Bajrami: Analiza geopolitičkog posredovanja i hibridnog ratovanja u jugoistočnoj Evropi

Ovaj članak tvrdi da koncept „srpskog sveta“ („srpski svet“) funkcioniše kao posrednička struktura ruske strateške projekcije na Zapadnom Balkanu, stvarajući srednji nivo uticaja između Moskve i balkanskog političkog prostora. Umesto linearnog odnosa država-država, primećuje se višeslojna arhitektura uticaja, gde Srbija služi kao regionalni akter, dok Ruska Federacija kao ideološki, normativni i strateški centar.

Kroz uporednu analizu Crne Gore, Kosova i Severne Makedonije, članak identifikuje mehanizme perzistentne hibridne konkurencije koji deluju kroz političke elite, verske institucije i medijske ekosisteme, proizvodeći oblik „dugotrajnog sukoba ispod praga rata“.

1. Uvod: od teritorijalne geopolitike do kognitivne konkurencije

Transformacija međunarodnog poretka nakon proširenja Evropske unije i NATO-a u Jugoistočnoj Evropi proizvela je strukturni pomak od klasične teritorijalne geopolitike ka kognitivnoj geopolitici i konkurenciji zasnovanoj na narativu.¹

U ovom kontekstu, Ruska Federacija deluje kroz model indirektne projekcije moći, gde se uticaj ne vrši kroz formalnu teritorijalnu kontrolu, već kroz izgradnju političkih, identitetskih i informacionih zavisnosti.²

Zapadni Balkan se pojavljuje kao tipičan prostor ovog modela, gde Srbija funkcioniše kao posrednički akter (regionalni proksi čvor) u široj strukturi ruskog uticaja.

2. Teorijski okvir: hibridno ratovanje kao sistem, a ne kao strategija

Analiza se zasniva na tri međusobno povezana teorijska stuba:

Prvo, hibridno ratovanje kao integrisani operativni sistem, gde vojni, ekonomski, informacioni i psihološki instrumenti deluju istovremeno.

Drugo, koncept proksi strateškog upravljanja, gde regionalni akteri funkcionišu kao izvršni slojevi uticaja veće sile.

Treće, ontološka bezbednost, koja objašnjava kako politički identitet postaje predmet strateške intervencije.

U ovom okviru, „srpski svet“ nije samo ideološki narativ, već politička infrastruktura za prevođenje ruskog uticaja u balkanski kontekst.

3. „Srpski svet“ kao diskurzivna i instrumentalna struktura

Koncept „srpskog sveta“ („srpski svet“) treba shvatiti kao politički diskurs sa geopolitičkom funkcijom, koji ima za cilj stvaranje transnacionalnih prostora na etnokulturnim i verskim osnovama.

Prema Evropskom savetu za spoljne odnose, ovaj koncept pokazuje strukturnu homologiju sa „Ruskim mirom“, funkcionišući kao normativni mehanizam za širenje uticaja van državnih granica.⁶

Na funkcionalnom nivou, on proizvodi tri glavna strateška efekta:

* delegitimizacija postojećeg teritorijalnog poretka na Balkanu

* održavanje zamrznutog sukoba na Kosovu kao političkog instrumenta

* stabilizacija strukturnih tenzija u Bosni i Hercegovini

* narativna sinhronizacija sa ruskim antiliberalnim diskursom⁷

4. Političke elite i strateška koherentnost narativa

Aleksandar Vulin predstavlja ključnu figuru u operacionalizaciji ove diskurzivne strukture.

Njegovo sankcionisanje od strane Sjedinjenih Država 2023. godine trebalo bi tumačiti kao institucionalizovani pokazatelj zapadne zabrinutosti zbog mreža strukturiranog uticaja, a ne kao individualnu političku meru.⁸

U tom smislu, Vulin funkcioniše kao strateški narativni preduzetnik, tako što:

* normalizuje multipolarnost kao alternativu liberalnom poretku

* relativizuje rusku agresiju u Ukrajini

* artikuliše diskurse selektivnog suvereniteta i zapadnog antiintervencionizma⁹

5. Crna Gora: hibridna intervencija kao višedimenzionalni proces

Slučaj Crne Gore predstavlja laboratoriju tekuće hibridne intervencije, gde su ekonomija, religija i informacione operacije isprepletene.

5.1 Ekonomija kao strukturna zavisnost

Ruski kapital je funkcionisao kao oblik ekonomskog zauzimanja pod uticajem države, stvarajući političku polugu u strateškim sektorima kao što su turizam i nekretnine.10

5.2 Događaji iz 2016. godine: logika destabilizacije

Pokušaj puča 2016. godine predstavlja slučaj hibridne interventne operacije sa direktnim geopolitičkim ciljem, čiji je cilj bio:

* ometanje integracije u NATO

* promena političke ravnoteže

* institucionalna eliminacija Mila Đukanovića11

Istraživački izveštaji ukazuju na umešanost mreža povezanih sa GRU i regionalnim akterima.12 NATO strateški komitet definiše ovaj slučaj kao „hibridnu eskalaciju ispod praga rata“.13

5.3 Religijska dimenzija kao politička infrastruktura

Srpska pravoslavna crkva je funkcionisala kao institucija političke i identitetske mobilizacije, prevazilazeći granice svoje tradicionalne verske uloge.