Njen glas“ prati stope Nedžmije Pagaruše kao sećanje i nasleđe

Priština, 8. maj 2026. godine

„Njen glas”, koji spaja balet, folklornu igru i poeziju, praćene pjesmama Pagaruše kao nasljeđem, oslikava portret jedinstvene umjetnice. Predstava je održana povodom 93. godišnjice rođenja Bilbila Kosova. (Foto: Visar Kadroli)

Projekat u kojem su se udružili srednja muzička škola „Prenk Jakova”, Opera Kosova i ansambl „Šota”, prikazuje umjetnički put Bilbila Kosova. Kroz jezik tijela, zvuka i riječi, oživljen je lik Nexhmije Pagaruše. Bio je to čin sjećanja i poštovanja prema umjetnici koja i dalje inspiriše generacije stvaralaca.

„Njen glas” bio je emotivan omaž ikoni albanske muzike, Nedzmije Pagaruši. Mladi i afirmisani umjetnici pretočili su njeno stvaralaštvo u predstavu koja spaja balet, folklornu igru i poeziju, uz pjesme Pagaruše kao trajno nasljeđe. Ideja projekta srednje muzičke škole „Prenk Jakova” pretočena je u edukativni program Opere Kosova i ansambla narodnih pjesama i igara „Šota” pod nazivom „EduOpera”.

Predstava je prvi put izvedena u srijedu pred publikom, dok je drugo izvođenje održano u četvrtak, oba puta u Ateljeu Palate omladine i sporta u Prištini. Projekat, čiji su koreografija i koncept djelo Dritona Saćipija, prikazuje umjetnički put Bilbila Kosova. Kroz pokret, muziku i riječ vraćen je lik Pagaruše, koja je preminula 7. februara 2020. godine u 86. godini.

Koreograf Saćipi istakao je emotivnu dimenziju i posvećenost ovoj velikoj umjetnici.

„Nije bilo teško izabrati ideju jer je riječ o jednoj od naših najvećih nacionalnih ikona, Nexhmiji Pagaruši. Kao mladi umjetnik iz oblasti baleta i koreografije, trudili smo se da je kroz pokret dostojno počastvujemo”, rekao je on.

Kazao je da predstava prati život Pagaruše kroz različite etape – od teških početaka do vrhunca karijere i starosti.

„Pokušao sam da prikažem život Nedzmije od samih početaka, uspjeha i vrhunca karijere. Počeci nijesu bili laki. Tu je i ljubav sa Rexhom Mulliqijem, a na kraju i starost. Pjesma ‘Vet ke mbet’ savršeno se uklopila, pa je ispalo više kao film nego kao predstava”, rekao je Saćipi, opisujući djelo kao narativ izgrađen emocijama i kolektivnim sjećanjem.

Predstava, koja je prvobitno bila zamišljena kao školski projekat, dobila je institucionalnu podršku.

„Ovo je bio školski projekat, ali je počeo da dobija veće razmjere. Nažalost, škola nije imala budžet, pa se rodila ideja da zatražimo podršku institucija koje bi trebalo da podržavaju mlade talente. Uprava Opere, a zatim i ansambla ‘Šota’, veoma rado su prihvatili moju ideju”, rekao je Saćipi, zamjenik direktora škole „Prenk Jakova”.

Na sceni su pokreti baletskih igrača bili snažno inspirisani tradicionalnim plesovima, stvarajući prirodan spoj klasičnog baleta i folklornog nasljeđa. Svaka pjesma Pagaruše predstavljala je posebnu priču ispričanu pokretom.

Program je obuhvatio izvođenja uz pjesme „Mbi re” Severina Kajtazija, „Një pikë vese”, „Me lule të bukura” Tiša Daije, „Zëra në hije (Pëshpërimat)” Bardha Dubovcija, „Zëri i tij më thërret” Gjergja Kaćinarija i „Intermezzo” Valtona Bećirija.

U pojedinim scenama predstava je dotakla i tamnije strane umjetničkog puta Pagaruše, prikazujući predrasude i omalovažavanja kroz deformisane glasove i simbolične prizore. Jedan dio predstave bio je posvećen njenoj ljubavi prema kompozitoru Rexhu Mulliqiju, prikazanoj kroz duet balerine i baletana. Drugi baletski duet, izgrađen uz pjesmu „Kur një ditë të kthehesh ti”, donio je emotivan dijalog ljubavi na sceni. Ansambl „Šota” donio je duh tradicije kroz narodne nošnje i folklornu igru uz tradicionalnu numeru „Binë tupanat”.

Glumica i pjevačica Edona Rešitaj interpretirala je poeziju pjesnikinje Naime Bećiraj posvećenu Pagaruši.

„U početku je trebalo da bude monolog, ali smo kasnije odlučili da to bude poezija koja je pružila mnogo prostora za interpretaciju, kao neka vrsta monologa ili pripovijedanja, pa čak i dijela u kojem govori sama Nexhmija. Bilo mi je veoma lijepo jer kada učestvujem na događajima posvećenim Nexhmije Pagaruši, obično pjevam. Ovoga puta došla sam sa glumačkom interpretacijom i to me učinilo posebnom, jer sam je mnogo puta poštovala kroz pjesmu”, rekla je Rešitaj.

Kazala je da je to bio lijep spoj u čast velike umjetnice i da su je emocije savladale tokom nastupa.

„Znajući da je ona bila i glumica i pjevačica, a i ja se bavim i jednim i drugim, ovog puta sam se kao glumica osjećala veoma posebno i emotivno. Imala sam trenutke kada su me emocije potpuno obuzele, ali prednost ovakvog nastupa je što možete napraviti prirodnu pauzu, za razliku od pjevanja gdje morate nastaviti”, dodala je ona.

Poezija, interpretirana uz melanholične tonove violončela, približila je publici ljudsku dimenziju umjetnice.

Vrhunac emocija postignut je izvedbom uz pjesmu „Vetë ke mbet”, koja simbolizuje usamljenost i umjetničku žrtvu, kao i scenom smrti umjetnice uz „Elegiju” Bardha Dubovcija.

Dirigent Edon Ramadani ocijenio je projekat veoma ozbiljnim.

„Kroz ovu predstavu prikazan je život naše ikonične pjevačice Nexhmije Pagaruše kroz različite etape. Prvobitna ideja bila je da sve bude mnogo grandioznije, uz hor i orkestar uživo, ali uslovi sale to nijesu dozvolili. Nadamo se da ćemo ubuduće imati adekvatan prostor kako bismo ovu ideju razvili uz veliki orkestar i eventualno hor”, rekao je Ramadani.

Učešće solista Adele Mućolari, primabalerine Teatra opere i baleta u Tirani, i Anđela Mućolarija, prvog soliste Albanskog teatra opere i baleta, dodatno je osnažilo profesionalni nivo predstave.

Nedzmije Pagaruša osnovnu školu završila je u Mališevu, a kasnije se preselila u Prištinu. Srednju muzičku školu za solo pjevanje započela je u Beogradu, ali je zbog nepovoljnih okolnosti prekinula školovanje. Pjevala je od djetinjstva, dok je profesionalnu karijeru započela 1948. godine na Radio Prištini.

Nastupala je na festivalima i manifestacijama širom Kosova i bivše Jugoslavije, kao i u Bugarskoj, Turskoj, evropskim zemljama, na Bliskom istoku i u Americi. Pjevala je više od 40 godina.

Njen repertoar bio je izuzetno bogat, a među najpoznatijim pjesmama su „Ani mori nuse”, „Kur më del në derë”, „Metelikun ta kam fal”, „Po të pres te dega e fikut”, „Mora testinë” i „Kënga e Rexhës”. Posebno su cijenjene pjesme koje je komponovao njen suprug Rexho Mulliqi, među kojima su „Lulëzoi fusha, lulëzoi mali”, „Zambaku i bardhë” i „Një lule që m’ka çelë tash”. Pjesma „Baresha” smatra se biserom albanske muzike.

Pored muzike, Nedzmije Pagaruša ostvarila je i zapaženu glumačku karijeru u filmovima „Tre vetë kapërcejnë malin”, „E kafshoja terrin” i „Fluturimi i Micakut”.

Zbog izuzetnog talenta i ljubavi publike dobila je nadimak Bilbil Kosova.

Godine 1984. odlučila je da završi pjevačku karijeru. Nedzmije Pagaruša preminula je 7. februara 2020. godine u 86. godini. Njen glas ostao je sačuvan u više od 150 pjesama snimljenih između pedesetih i sredine osamdesetih godina prošlog vijeka. Odlikovana je predsjedničkom medaljom za životno djelo i titulom „Nderi komba”.

Omaž „Njen glas” bio je čin sjećanja i poštovanja prema umjetnici koja i dalje inspiriše generacije umjetnika.