Poricanje genocida: Dok Beograd drži ključ, Banja Luka ne otvara vrata istine

Sarajevo, 10 jul 2025

Trideset godina nakon genocida u Srebrenici službeni Beograd i dalje odbija jasno i nedvosmisleno priznati ono što su potvrdili međunarodni sudovi – da je u julu 1995. godine u Srebrenici počinjen genocid. Iako se u javnom diskursu koristi terminologija poput “strašnog zločina” ili “tragedije”, politički vrh Srbije, predvođen predsjednikom Aleksandrom Vučićem, sistematski izbjegava upotrebu pravne kvalifikacije genocida. Taj stav nije samo pitanje unutrašnje politike, već ima direktne posljedice i na političku dinamiku u Bosni i Hercegovini, posebno unutar bh. entiteta Republika Srpska (RS), piše Al Jazeera Balkans.

“U opoziciji postoje partije koje priznaju genocid i ističu potrebu za suočavanjem sa prošlošću, kao što su Zeleno-levi front, Partija slobodnih građana ili Liga socijaldemokrata Vojvodine”, kaže Marković, naglašavajući da je samo pitanje vremena kada će takve snage doći u poziciju da formiraju vlast.

Međutim, realnost današnje Srbije je daleko od te perspektive.

“Današnja javnost bi (na zvanično priznavanje genocida) reagovala burno i negativno, možda bi bilo i nekih nemira, jer samo 15 odsto građana priznaje genocid.”

Iako je budućnost maglovita, promjena stava javnosti bi uveliko zavisila od promjene vlasti.

Uprkos povremenim signalima iz opozicije diskurs u Srbiji i dalje oblikuju nacionalistički narativi, a njihova prisutnost je vidljiva i među mlađim generacijama. Tokom studentskih protesta od kraja prošle godine godine, zabilježeni su slučajevi prisustva četničkih simbola i desničarske retorike.

Dok se takvi slučajevi mogu smatrati izoliranim “incidentima”, te da svako ima pravo da se uključi u proteste za “bolju” Srbiju, uoči i tokom protesta za Vidovdan je iz smjera studenata dolazila retorika koja uveliko podsjeća na onu koju je koristio Slobodan Milošević, a govore su držale osobe koje se u najmanju ruku mogu zvati spornima, što je izazvalo određenu dozu zebnje kod susjeda, koji su se nadali da “dolaze bolji dani” sa novim generacijama. Pogotovo u kontekstu nekog budućeg zvaničnog priznavanja genocida u Srebrenici.

Na tom tragu, posebno je važno analizirati kako stavovi vlasti u Beogradu direktno utječu na vlasti u bh. entitetu Republici Srpskoj.

“Politika koju provodi vladajuća politička elita u bosanskohercegovačkom entitetu Republika Srpska – na čijem je čelu Milorad Dodik – nije autonomna i u potpunosti je subordinirana i podređena politici Srbijanske vlade, kojom dominantno kormilari Aleksandar Vučić”, kaže politolog Elvis Fejzić, profesor na Fakultetu političkih nauka Univerziteta u Sarajevu.

Jasno je da odnos Srbije prema genocidu u Srebrenici nikada nije bio samo unutrašnje pitanje. On oblikuje političke odnose unutar Bosne i Hercegovine, utječe na regionalnu stabilnost, ali i na međunarodni položaj Srbije. Svaki put kada Vučić odbije upotrijebiti riječ “genocid”, a tabloidi i režimski mediji ukaljaju javni prostor relativizacijom zločina, šalje se jasna poruka – da se Srbija još nije suočila s vlastitom prošlošću.

A dok to ne učini, ni politika Republike Srpske neće se promijeniti. Jer u prostoru u kojem Beograd drži ključ, ni Banja Luka ne može – ili ne smije – otvoriti vrata istine.